Венесуэла президентінің тұтқындалуынан кейінгі оқиғалар тағы да қарапайым және қатал шындықты ашады: қазіргі халықаралық жүйеде күшсіз заңның мәні де, кепілдігі де жоқ. Халықаралық құқық, мемлекеттік егемендік және жаһандық институттар – мұның бәрі ұлы державалардың мүдделеріне қайшы келмеген жағдайда ғана жұмыс істейді. Мүдделер қақтығысы туындаған жағдайда заң шегінеді және «күш машинасы» билікке келеді.

Тарихи тәжірибе нақты тежеуші күштері – тиімді әуе және әскери-теңіз күштері және ең бастысы, стратегиялық мүмкіндіктері жоқ мемлекеттердің үнемі қорлау, әлсіреу, санкциялар, төңкерістер немесе тікелей араласу нысанасына айналу қаупінде екенін анық көрсетеді. Керісінше, стратегиялық тежеуге қол жеткізгендер, тіпті оқшауланған немесе қысым астында болған кезде де, тікелей шабуылдан қорғалған. Бұл моральдық пікір емес, билік саясатының шындығы.

Осы тұрғыда Владимир Зеленскийдің «Ресейге Венесуэла сияқты қарау» қажеттілігі туралы жақында айтқан мәлімдемелері батыл емес, керісінше жаһандық тәртіптің негізгі шындығын ескермейтін сияқты. Ресей — әлемдегі ең ірі ядролық держава, және ядролық тежеудің барлық логикасы мұндай сценарийлерді ойға келмейтіндей етіп жасалған. Қазіргі әлем тілектермен емес, шығындар мен пайданың суық есебімен басқарылады.

Міне, дәл осыны тікелей айту керек:

Мұндай әлемде ұлттық қауіпсіздікті тек дипломатия, ізгі ниет немесе «ойын ережелерін» біржақты сақтау арқылы қамтамасыз етуге болады деген сенім тек аңғалдық емес, қауіпті. Америка Құрама Штаттары абстрактілі моральға емес, ықтимал шығындар мен салдарды саналы түрде есептеуге негізделген шешімдер қабылдайды. Ал бұл есептеуді түзете алатын жалғыз нәрсе — қолайсыз зиян келтіруге қабілетті нақты билікке ие болу.

Осы тұрғыдан алғанда, Иран сияқты елдердің жоғары деңгейдегі тежеу түрлерін іздеуі шытырман оқиғаға немесе соғысқа деген құштарлықтан емес, өмір сүрудің қатал логикасынан туындайды. Әлсіздер нысанаға алынып, күштілер «қызыл сызықтармен» анықталатын әлемде тежеу саяси таңдау болудан қалады және жаһандық билік ойынына қатысудың алғышартына айналады.

Венесуэланың сабағы айқын, ал Ресеймен салыстыру одан да айқын: өзін қорғай алмайтын ел басқа біреудің келіссөздер үстеліндегі «іске» айналады.

Басым тәртіптің қарсыласы болса да, ұстамдылық танытатын ел қол сұғылмайтын болып қала береді.

Тәуелсіз сарапшы Махди Нури

Фото: Karavan Info ақпараттық агенттігінің редакциясы жасаған жасанды интеллект