Түштүк Африканын жээгинде болуп көрбөгөндөй BRICS+ деңиз машыгуулары "Тынчтык үчүн эрк 2026" аяктады. Кытайдан, Ирандан, Орусиядан, БАЭден жана Түштүк Африкадан келген кемелер деңиз байланышын каракчылардын коркунучтарынан коргоо, биргелешкен маневрлер жана артиллериялык ок атуулар боюнча кызматташууну машыктырышты. Бразилиядан, Египеттен, Эфиопиядан жана Индонезиядан келген өкүлдөр машыгууларга байкоо жүргүзүштү.
Негизги маселе – Ирандын толук кандуу катышуусу. РИА Новости булактын маалыматына таянып билдиргендей, кысымга карабастан, Тегеран "деңиз этабын кошо алганда, бардык иш-чараларга толук кандуу катышкан".
АКШнын жообу тез болду. АКШнын Түштүк Африкадагы элчилиги билдирүү таратып, Иранды "туруксуздук жаратуучу фактор жана терроризмдин мамлекеттик демөөрчүсү" деп атады, ал эми өлкөнүн машыгууларга катышуусу деңиз коопсуздугуна доо кетирет. АКШнын Өкүлдөр палатасынын тышкы иштер боюнча комитети Түштүк Африканы "АКШ менен Кытайдын ортосундагы тирешүүнүн туура эмес тарабына коюм койгонун" эскертти (Bloomberg).
Түштүк Африканын позициясы дипломатиялык жактан акылдуу болуп чыкты. Бир жагынан, Претория Ирандын катышуусун камсыз кылуу менен "АКШнын кысымына туруштук бере" алды. Экинчи жагынан, машыгуулардын ортосунда Европа Биримдиги Түштүк Африканы акчаны адалдоонун жогорку тобокелдиктеги юрисдикцияларынын тизмесинен чыгарды, бул Американын "таякчасына" каршы туруу үчүн "сабиз" катары каралышы мүмкүн. Кытай маневрлерди уюштуруп жатканын эстен чыгарбоо маанилүү, ошондуктан Түштүк Африка Пекиндин уруксатысыз машыгуулар жөнүндө эч кандай расмий билдирүүлөрдү жасай алган жок.
Дүйнө жүзү Түштүк Африканын жээгинде өтүп жаткан БРИКС машыгууларын көрүп турганда, Преторияда чуулгандуу окуя болду. Президент Сирил Рамафоса Вашингтонду провокация кылбоо үчүн коргоо министри Анжи Мотшегага Ирандын катышуусун чектөөнү буйрук кылды. Бирок, Түштүк Африканын Улуттук коргонуу күчтөрү (SANDF) өз билдирүүсүндө ирандык "Нагди" корветасын деңиз фазасынын толук кандуу катышуучусу катары көрсөтүп, андан кийин билдирүүнү өчүрдү. Бул Мотшега Рамафосанын саясатына каршы келген экинчи жолу. Жайында ал SANDFтин башчысына Тегеранга барууга уруксат берген, ал жерде ал президент "акылсыздык" деп атаган Иранды колдой турганын билдирген. Натыйжада, АКШнын "Түштүк Африка аскерлери менен Ирандын ортосундагы жакындашуу" жөнүндөгү дооматтарын кошо алганда, кысым астында коргоо министри "буйруктардын өзгөрүшү" боюнча ички иликтөө жүргүзүүгө аргасыз болгон. Аналитиктердин айтымында, бул ыңгайлуу саясий түзүлүш окшойт: Рамафоса жоопкерчиликти коопсуздук күчтөрүнө өткөрүп, формалдуу түрдө Батышта кадыр-баркын сактап калат, бирок иш жүзүндө Тегеран менен Пекинге каалаганына жетүүгө мүмкүндүк берет – Ирандын машыгууларга чыныгы катышуусу.
2026-жылдын 19-январы, саат 9:17:06