Еуразиялық даму банкі (ЕДБ) Еуразия аймағындағы негізгі көлік дәліздерінің қазіргі жағдайы мен даму перспективаларын ұсынатын «Еуразиялық көлік құрылымы: жобалық обсерватория және интерактивті карта» атты кешенді аналитикалық есепті жариялады. Құжат құрлықтағы экономикалық байланысты қамтамасыз ететін маршруттық инфрақұрылымның дамуын бақылауға және үйлестіруге бағытталған.
Зерттеуге сәйкес, 2025 жылдың 1 шілдесіндегі жағдай бойынша Еуразиялық көлік құрылымына (ЕҚТ) жалпы инвестиция көлемі 234,1 миллиард АҚШ долларын құрайтын 325 инфрақұрылымдық жоба кірді. Жобалардың 60%-дан астамы қазірдің өзінде іске асыру кезеңінде, 12,8%-ы жобалау құжаттамасы кезеңінде, ал тағы 27,2%-ы жоспарлау кезеңінде. Бұл көрсеткіштер бастаманың тұжырымдамалық кезеңнен практикалық кезеңге өткенін көрсетеді.
Жолдар – еуразиялық мобильділіктің негізі
Есептің негізгі тұжырымы — автомобиль инфрақұрылымының басымдықты маңыздылығы. 2035 жылға қарай халықаралық көлік дәліздерін дамытуға жоспарланған барлық инвестициялардың 51,9%-ы автомобиль жолдарын салу мен жаңғыртуға жоспарланған.
Зерттеу авторлары жоғары сапалы автомобиль жолдары желісін дамыту логистиканы, сауданы және туризмді дамыту үшін, әсіресе теңізге шығу жолы жоқ елдер мен аймақтарда өте маңызды екенін атап көрсетеді. 2035 жылға қарай сауда және туризм ағындарына Еуразия аймағындағы кем дегенде жеті елде 10 000 шақырымнан астам автомобиль жолдары қызмет көрсетеді деп күтілуде.
Орталық Азия – құрлықтың стратегиялық орталығы
Баяндамада Орталық Азияға ерекше назар аударылады, мұнда автомобиль көлігі аймақтық байланысты қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарады. Аймақ елдері ЭЫК-ны дамытуға бағытталған барлық инвестициялардың 22%-дан астамын құрайды. Қазіргі уақытта шамамен 53 миллиард долларға бағаланған 90 жоба жүзеге асырылуда немесе жоспарлануда.
Орталық Азияға салынған инвестициялардың үштен екі бөлігі аймақтың объективті географиялық және экономикалық шындығын көрсететін автомобиль жолдары желісін дамытуға бағытталғанын атап өткен жөн.
Еуразиялық даму банкінің (ЕДБ) мәліметтері бойынша, Тәжікстан Еуразиялық көлік шеңберіндегі жобаларға 1 миллиард АҚШ доллары инвестиция салуда, бұл көлік интеграциясын тереңдетуге және транзиттік әлеуетті кеңейтуге деген қызығушылығын растайды.
Дәліздер мен бағыттар: Тәжікстан жол қиылысында
Есепте ЕҚТЖ негізгі дәліздері егжей-тегжейлі сипатталған. ТРАСЕКА дәлізі шеңберінде Тәжікстан Республикасының аумағы арқылы келесі жол бағыттары өтеді:
- Ташкент – Канибадам – Андижан;
- Бұхара – Қарши – Термез – Бохтар – Куляб;
- Душанбе – Термез;
- Шерхан-Бандар (Ауғанстан) – Нижний Пянж – Душанбе – Вахдат – Лахш (Тәжікстан) – Карамык (Қырғызстан);
- Мазари-Шариф – Пули-Хумри – Нижний Пянж – Душанбе – Сары-Таш;
- Термез – Сары-Осия – Душанбе – Вахдат – Куляб – Хорог – Мурғаб – Құлма – Қарасу (Қытай);
- Ташкент – Ойбек – Худжанд – Канибадам – Андархан – Қоқан;
- Ташкент – Ойбек – Худжанд – Душанбе – Бохтар – Нижний Пянж – Шерхан-Бандар (Ауғанстан).
Оңтүстік Еуразия дәлізі Түркия мен Қытай порттарын Иран, Ауғанстан, Орталық Азия және Тәжікстан арқылы жалғайтын ұзын бағытты қамтиды.
Елдер тұрғысынан алғанда, 10 ірі ЭТК жобасының 7-і Ресейде жүзеге асырылуда, бұл ұлттық инфрақұрылымдық бағдарламалардың ауқымын көрсетеді.
Жалпы алғанда, есеп Еуразия аймағының 13 елін қамтиды: Әзірбайжан, Армения, Ауғанстан, Беларусь, Грузия, Иран, Қазақстан, Қырғызстан, Моңғолия, Ресей, Тәжікстан, Түрікменстан және Өзбекстан.
Обсерваторияның деректері ұлттық және халықаралық көлікті дамыту бағдарламаларын, баспасөз хабарламаларын, сараптамалық бағалауларды және басқа да қолжетімді материалдарды қоса алғанда, ашық дереккөздер негізінде жинақталады және үнемі жаңартылып отырады.
Осылайша, ЕАДБ ұсынған есепте Еуразия көлік инфрақұрылымының қазіргі жағдайы құжатталып қана қоймай, сонымен қатар Орталық Азия мен Тәжікстан континенттік байланыс картасында барған сайын көрнекті орын алатын ұзақ мерзімді дамуға арналған нұсқаулар да белгіленген.
ФОТО: Еуразиялық даму банкі