Душанбе, 2026 жылғы 24 сәуір – Karavan Info ақпараттық агенттігі. Әлемдік алюминий бағасының күрт өсуі аясында Тәжікстан экспорттық позициясын нығайту және экономикасының құрылымдық осалдығын ішінара өтеу үшін сирек кездесетін экономикалық мүмкіндікке ие болып отыр. Геосаяси факторлар мен жеткізілімдегі үзілістерден туындаған металл бағасының күрт өсуі елдің өндіріс және экспорт жоспарларына әсер етуде.
Trading Economics аналитикалық платформасының мәліметтері бойынша, 2026 жылы Лондон металл биржасында алюминийдің бағасы тоннасына 3600 доллардан асып, ең жоғары көрсеткіші 3644 долларға жетті. Салыстыру үшін, бағалар 2025 жылдың сәуіріне дейін 2400-2500 доллар аралығында болды, ал сол жылдың соңына қарай олар тоннасына 2600-2700 долларға дейін ғана өсті. Дегенмен, 2026 жылдың басынан бастап нарық күрт өсу кезеңіне аяқ басты, ал сәуірдің ортасында бағалар 3500-3600 долларға жетті.
Сарапшылар бағаның өсуіне себеп болған негізгі фактор ретінде Таяу Шығыстағы геосаяси шиеленістерді атайды. Әлемдік сауданың ең маңызды артерияларының бірі, әлемдік бастапқы алюминий жеткізілімдерінің шамамен 9%-ы өтетін Ормуз бұғазы арқылы тасымалдауға қойылған шектеулер металдың қолжетімділігін айтарлықтай төмендетті. Біріккен Араб Әмірліктері мен Бахрейндегі мұнай өңдеу зауыттарының зақымдануы қысымды арттырып, жеткізілімді одан әрі шектеді.
Сарапшылар жағдай тұрақтанғанның өзінде өндіріс қуатын қалпына келтіру бірнеше айға, ал кейбір жағдайларда бір жылға дейін созылуы мүмкін екенін ескертеді. Бұл алюминийдің жоғары бағасы орта мерзімді перспективада сақталуы мүмкін екенін, экспорттаушы елдер үшін қолайлы жағдай жасайтынын білдіреді.
Алюминий өнеркәсібі дәстүрлі түрде экспорт құрылымында маңызды орын алатын Тәжікстан үшін қазіргі жағдай қосымша мүмкіндіктер ұсынады. 2026 жылға арналған болжамдар алюминий өндірісін 20%-ға арттырып, 131 000 тоннаға жеткізуді көздейді. Бұл көрсеткішке негізгі үлес қосқан елдің ең ірі өнеркәсіптік активі TALCO болып табылады, оның тиімділігі елдің экспорттық кірісіне тікелей әсер етеді. TALCO — ТМД-дағы ең ірі алюминий өндірушілердің бірі және Орталық Азиядағы жалғыз компания.
Сонымен қатар, экспорттың артуы күтілуде: жыл соңына дейін алюминий экспорты 105 000 тоннаға жетуі мүмкін, бұл 2025 жылғы деңгейден 15%-ға жоғары. Ақшалай көрсеткіш бойынша экспорт 243 миллион АҚШ долларын құрайды, бұл 10,4%-ға өсімді білдіреді. Осылайша, баға валюта түсімінің негізгі қозғаушы күшіне айналуда.
2026 жылдың бірінші тоқсанында Тәжікстан 24,6 миллион АҚШ долларына, яғни 5800 тоннаға тең алюминий және алюминий өнімдерін экспорттады. Бұл көрсеткіштер сұраныстың тұрақтылығын және елдің өзгермелі жаһандық жағдайларға тез жауап беру қабілетін растайды.
Дегенмен, қазіргі бағаның өсуі тек мүмкіндік қана емес, сонымен қатар қиындық тудырады. Экономистер қолайлы жағдайды барынша арттыру үшін Тәжікстан өндіріс көлемін арттырып қана қоймай, сонымен қатар ел ішіндегі алюминийді өңдеу тереңдігін жақсартуы керек екенін атап өтеді. Шикізат экспортынан жоғары қосылған құн өнімдерін өндіруге көшу экономикалық әсерді айтарлықтай арттыруы мүмкін.
Сонымен қатар, алюминий өндірісі энергияны көп қажет ететіндіктен, саланы энергиямен жабдықтау мәселесі өзекті болып қала береді. Осыған байланысты гидроэнергетиканы одан әрі дамыту және инфрақұрылымды жаңғырту тұрақты өсімнің маңызды факторларына айналуы мүмкін.
Жалпы алғанда, қазіргі жағдай Тәжікстан экономикасының сыртқы нарықтар мен бағалардың ауытқуына қаншалықты тәуелді екенін көрсетеді. Алюминий бағасының өсуі экспорттық әлеуетті уақытша арттырады, бірақ ұзақ мерзімді тұрақтылық елдің өз саласын әртараптандыру және отандық өндіріс тізбегін нығайту мүмкіндігіне байланысты болады.
Осылайша, алюминийдің рекордтық бағасы Тәжікстан үшін өзіндік «мүмкіндіктер терезесін» жасайды. Сұрақ туындайды, ел бұл қысқа мерзімді нарықтық жағдайды тұрақты экономикалық өсімге айналдыра ала ма?
Фото: TALCO баспасөз қызметі