ООГАНЫСТАН, 2026-жылдын 26-июну – Karavan Info маалымат агенттиги. БУУнун Аялдарга карата басмырлоону жоюу боюнча комитети Ооганстандагы кырдаалды 2025-жылы баалагандан бир жыл өткөндөн кийин, аялдарга жана кыздарга карата "системалуу жана фундаменталдык" чектөөлөр сакталып гана тим болбостон, кеңейип баратканын билдирди.
Комитеттин жаңы билдирүүсүндө ооган аялдары менен кыздарына орто жана жогорку билим алууга, кесиптик билим алууга, жумушка орношууга, саясий жана коомдук иштерге катышууга, эркин жүрүүгө, саламаттыкты сактоо кызматтарына жана сот адилеттигине жетүү мүмкүнчүлүгү чектелип жатканы айтылат.
ЮНЕСКОнун маалыматы боюнча, кыздардын орто билим алуусуна тыюу салуу болжол менен 2,2 миллион мектеп окуучусун окуу мүмкүнчүлүгүнөн ажыратты.
Комитет эгер кырдаал ушундай улана берсе, 2030-жылга чейин дээрлик 4 миллион кыз орто билимсиз калышы мүмкүн экенин эскертет. Билдирүүдө Ооганстан аялдар менен кыздар системалуу түрдө орто жана жогорку билимден ажыратылган дүйнөдөгү жалгыз өлкө бойдон калууда деп белгиленет.
Ошондой эле, аялдардын жогорку билим алуусуна жана медициналык билим алуусуна тыюу салуу саламаттыкты сактоо системасындагы кризисти күчөтүп жатканы баса белгиленет, анткени айрым учурларда эркек дарыгерлер аял бейтаптарды махрамы жок дарылай алышпайт.
БУУнун аялдар уюмунун эсептөөлөрүнө ылайык, өлкөдөгү ар бир төрт аялдын бири гана жумуш менен камсыз болгон же жумуш издеп жүрөт, ал эми эркектердин болжол менен 90%ы жумуш издейт. Комитеттин маалыматы боюнча, чектөөлөр экономикага жылына болжол менен 84 миллион доллар чыгым алып келет жана квалификациялуу аялдардын муунун жоготууга алып келүүдө.
Саясий чөйрөдө аялдар чечим кабыл алуудан толугу менен четтетилген. 2020-жылы алар парламенттеги орундардын 25% дан ашыгын ээлешкен болсо, азыр алар мамлекеттик кызматтардан жана мамлекеттик мекемелерден толугу менен четтетилген.
Комитет ошондой эле гендердик теңчилик принцибин алсыратып, аялдарды күйөөлөрүнүн мыйзамдуу көзөмөлүнө алып, гендердик зомбулук учурларында эркектердин жоопкерчилигин чектеген акыркы жарлыктарга тынчсыздануусун билдирди.
Балдардын никесине байланыштуу кырдаал өзгөчө белгиленет. Комитет жакында эле аялдын нике учурунда унчукпай калышы макулдук катары карала турган токтомду келтирди, ал мажбурлап жана балдар менен нике кыюуларды иш жүзүндө мыйзамдаштыруу катары каралат.
Ошондой эле 6-7-июнда Герат шаарында ондогон аялдардын кармалышына жана нааразычылык акциясына чыккандарга күч колдонулушуна тынчсыздануу билдирилди. БУУнун маалыматы боюнча, бул окуяларда кеминде эки адам каза болуп, 20га жакын адам жаракат алган.
Комитет Ооганстандагы аялдар менен кыздарга карата чектөөлөр обочолонгон укук бузуулар эмес, гендердик куугунтукка алып келиши мүмкүн болгон дискриминациянын жана четтетүүнүн системалуу үлгүсү экенин баса белгиледи.
БУУ бардык дискриминациялык чараларды жокко чыгарууга жана аялдар менен кыздардын негизги укуктарын калыбына келтирүүгө чакырып, эл аралык коомчулукту жардамды жана катышууну аялдардын укуктары жаатындагы прогресс менен байланыштырууга чакырды.
Жыйынтыктап айтканда, Комитет ооган аялдары менен кыздарынын укуктары сүйлөшүүгө жатпай турганын жана аларды толук калыбына келтирүү эл аралык укук боюнча милдеттүү түрдө аткарылышы керектигин, тандоо маселеси эмес экенин билдирди.
Сүрөт: Haama Press