Душанбе, 01 июл, – АИ «Корвон Иттилоот». Бозори сӯзишвории Тоҷикистон бо як фишори нави беруна рӯ ба рӯ гардид: коҳиши истеҳсоли бензин ва дизел дар Русия аллакай ба болоравии назарраси нархҳо дар нуқтаҳои фурӯши сӯзишвории кишвар таъсир расонд. Гарчанде ки дар ҷумҳурӣ то ҳол норасоии ҷисмонии сӯзишворӣ мушоҳида намешавад, болоравии нархҳо дар моҳи июн вобастагии баланди иқтисоди Тоҷикистонро аз бозори нафту маҳсулоти Русия равшан нишон дод.
Тибқи маълумоти Вазорати энергетика ва захираҳои оби Ҷумҳурии Тоҷикистон, соли 2025 кишвар аз Русия зиёда аз 1,2 миллион тонна маҳсулоти нафтӣ ва гази моеъ ворид кардааст, ки беш аз 70 фоизи ҳаҷми умумии сӯзишвории воридотӣ-ро ташкил медиҳад. Коркарди дохилӣ дар сатҳи хеле паст қарор дорад: соли гузашта дар ҷумҳурӣ ҳамагӣ тақрибан 2,1 ҳазор тонна бензин ва 3,1 ҳазор тонна дизел истеҳсол шудааст, ки барои ҷуброни эҳтимолии камшавии воридот кофӣ нест.
Вазъият дар Русия пас аз коҳиши ҳаҷми коркарди нафт ба таври ҷиддӣ мураккаб шуд. Ба арзёбии таҳлилгарони байналмилалӣ ва нашрияҳои соҳавӣ, истеҳсоли бензини автомобилӣ дар Русия то охири моҳи июн нисбат ба ҳамин давраи соли гузашта тақрибан 25 фоиз коҳиш ёфт. Сабабҳои асосӣ — боздошт ва таъмири як қатор корхонаҳои бузурги коркарди нафт, инчунин афзоиши талаботи мавсимии дохилӣ мебошанд.
Барои муътадил нигоҳ доштани бозор мақомоти Русия аллакай дар баъзе минтақаҳо маҳдудиятҳои фурӯши сӯзишвориро ҷорӣ намуда, имкони татбиқи чораҳои иловагиро баррасӣ доранд. Дар чунин шароит пешгӯишавандагии содироти сӯзишворӣ коҳиш ёфта, барои воридкунандагони Осиёи Марказӣ номуайяниро зиёд мекунад.
Дар Тоҷикистон паёмадҳо пеш аз ҳама дар нархҳо инъикос ёфтанд. Тибқи мониторинги бозор, дар давоми моҳи июн арзиши бензини АИ92 дар Душанбе тақрибан аз 10,40 то 11,30 сомонӣ барои як литр ва дизел аз 11,00 то 13,30 сомонӣ барои як литр боло рафт.
Иқтисодшиносон таъкид мекунанд, ки ин болоравии нархҳо танҳо мушкили ронандагон нест. Қиматшавии сӯзишворӣ ба арзиши ҳамлу нақл, корҳои сохтмонӣ, кишоварзӣ ва савдои чакана таъсир расонда, тадриҷан ба нархи доираи васеи молҳои истеъмолӣ интиқол меёбад.
Масъалаи гуногунсозии манбаъҳои таъминот чанд сол боз баррасӣ мешавад, аммо ҳоло ҳалли зудрас вуҷуд надорад. Масирҳои алтернативӣ тавассути Эрон, Озарбойҷон ё дигар кишварҳо ё хароҷоти баланди логистикӣ талаб мекунанд, ё рушди коркарди дохилии нафтро, ки онҳоро нисбат ба воридоти Русия камрақобат мегардонад.
Дар моҳҳои наздик омили асосӣ барои бозори Тоҷикистон ҳамоно вазъи бозори сӯзишвории Русия хоҳад монд. Агар ҳаҷми коркарди нафт дар Русия барқарор шавад, фишори нархҳо метавонад коҳиш ёбад. Дар акси ҳол, Тоҷикистон маҷбур мешавад ба давраи ноустувории баланд ва хароҷоти бештар барои захираҳои энергетикӣ мутобиқ гардад.
АКС: АИ «Корвон Иттилоот»