Душанбе, 06 июл, – АИ «Корвон Иттилоот». Дар паси ҳар як муҷассамаи биринҷие, ки имрӯз ба рамзи таърихи навини Тоҷикистон табдил ёфтааст, на танҳо истеъдоди ҳайкалтарош, балки маҳорати шахсе меистад, ки тавонистааст андешаи эҷодиро ба филизи ҷовидона табдил диҳад.

 Яке аз чунин шахсиятҳо устои рехтагар Мансур Хоҷибоев мебошад — шахсе, ки бо талошу маҳорати худ дар Тоҷикистон мактаби миллии рехтагарии бадеии муҷассамаҳоро поягузорӣ намуда, зарурати ҷалби мутахассисони хориҷиро барои сохтмони ёдгориҳои бузурги дорои аҳамияти миллӣ аз байн бурд.

Имрӯз даҳҳо муҷассамае, ки шаҳри Душанбе, Хуҷанд ва дигар шаҳру ноҳияҳои ҷумҳуриро зебу зинат мебахшанд, на танҳо осори санъат, балки натиҷаи меҳнати чандинсолаи устое мебошанд, ки яке аз нодиртарин касбҳоро қариб мустақилона аз худ кардааст.

Аз рӯйи ихтисос Мансур Хоҷибоев муҳандис-технолог буда, Донишкадаи политехникии шаҳри Хуҷандро хатм намудааст. Аммо оғози солҳои навадуми асри гузашта, ки ба давраи мушкили иқтисодӣ рост омад, ӯро маҷбур сохт, ки ба корҳои гуногуни сохтмонӣ ва таъмир машғул шавад. Ҳамзамон ӯ ба ҳайси ёвари ҳайкалтароши маъруф Камолиддин Надиров, ки аз пайвандони наздикаш буд, фаъолият мекард.

Маҳз иштирок дар офаридани муҷассамаи шоири бузурги тоҷик Камоли Хуҷандӣ нуқтаи гардиши фаъолияти касбии ӯ гардид.

Соли 1995 бо супориши роҳбарияти шаҳри Хуҷанд Камолиддин Надиров ба сохтани муҷассамаи Камоли Хуҷандӣ бахшида ба 675-солагии шоир оғоз намуд. Аммо маълум гардид, ки дар Тоҷикистон он замон ягон мутахассиси соҳавӣ барои иҷрои чунин корҳои мураккаби рехтагарии бадеӣ вуҷуд надошт.

Аз ин рӯ, барои иҷрои аввалин рехтагарӣ устое аз Русия, ки он вақт дар шаҳри Тошканд қарор дошт, даъват карда шуд. Мансур Хоҷибоев тамоми марҳилаҳои корро бодиққат мушоҳида намуда, сарфи назар аз он ки устои хориҷӣ намехост таҷрибаи худро омӯзонад, тамоми нозукиҳои ин касби нодирро аз худ кард.

Пас аз насби муҷассамаи Камоли Хуҷандӣ дар шаҳри Хуҷанд меҳмонони хориҷӣ ба сатҳи баланди иҷрои он баҳои баланд дода, барои шаҳри Табрез, ки оромгоҳи шоир дар он ҷо ҷойгир аст, нусхаи дақиқи ҳамин муҷассамаро фармоиш доданд.

Маҳз дар ҳамин марҳила Мансур Хоҷибоев пешниҳод намуд, ки тамоми корҳои рехтагариро мустақилона анҷом диҳад.

Бо вуҷуди шубҳаҳои баъзе ҳамкасбон, ӯ аз уҳдаи ин масъулияти бузург сарбаландона баромад. Соли 1997 муҷассамаи биринҷии Камоли Хуҷандӣ дар назди оромгоҳи шоир дар шаҳри Табрез насб гардид ва нахустин кори мустақили байналмилалии устои тоҷик ба ҳисоб рафт.

Эътирофи воқеии маҳорати Мансур Хоҷибоев дар давраи татбиқи бузургтарин лоиҳаҳои давлатии Тоҷикистон дар солҳои соҳибистиқлолӣ фаро расид.

Яке аз рамзҳои давлатдории муосири тоҷикон — муҷассамаи бошукӯҳи Шоҳ Исмоили Сомонӣ, ки соли 1999 ба ифтихори 1100-солагии давлати Сомониён дар шаҳри Душанбе қомат афрохт, аз ҷумлаи чунин осори таърихӣ мебошад.

Пайкараи биринҷии 13-метра, ки зери тоқи азими 43-метра ҷойгир аст, то имрӯз яке аз рамзҳои асосии меъмории пойтахти Тоҷикистон маҳсуб мешавад.

Баъди ин дар саросари кишвар муҷассамаҳои Исмоили Сомонӣ пай дар пай бунёд гардиданд.

Соли 2011 ба истиқболи ҷашни Истиқлоли давлатӣ дар шаҳри Хуҷанд муҷассамаи нави Исмоили Сомонӣ бо баландии умумии 25 метр, ҳамроҳ бо пояаш, насб карда шуд. Ин муҷассама аз филизи ранга омода гардида, бо тиллои варақӣ, шерҳои биринҷӣ ва барелефҳое, ки таърихи давлати Сомониёнро инъикос мекунанд, оро ёфтааст.

Минбаъд чунин ёдгориҳо дар боз нӯҳ шаҳру ноҳияи ҷумҳурӣ — Норак, Мастчоҳ, Панҷакент, Спитамен, Ашт, Конибодом, Бӯстон, Гулистон ва Исфара низ қомат афрохтанд. Дар бисёре аз онҳо Мансур Хоҷибоев ҳамчун муаллиф ё ҳаммуаллифи корҳои рехтагарии бадеӣ иштирок кардааст.

Имрӯз маҳз ба Мансур Хоҷибоев иҷрои корҳои рехтагарии осори ҳайкалтарошони маъруфи вилояти Суғд — Рустам Маҷидов, Даврон Раҳматзода, Ғафурҷон Ҷӯраев ва дигарон бовар карда мешавад.

Муҷассамаҳои биринҷии Куруши Кабир, Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ, Камоли Хуҷандӣ, Абдураҳмони Ҷомӣ, Алишери Навоӣ, Нақибхон Туғрал, Бобоҷон Ғафуров, Лоиқ Шералӣ ва дигар фарзандони барҷастаи миллати тоҷик низ маҳз ба шарофати маҳорати рехтагар умри дароз пайдо кардаанд.

Ба гуфтаи худи усто, рехтагарии бадеӣ аз ҷумлаи мушкилтарин ва масъулиятноктарин касбҳо ба ҳисоб меравад. Кор дар назди кӯраҳои гудозиш дар ҳарорати тақрибан 1300 дараҷа, фаъолияти доимӣ дар муҳити ҳарорати баланд ва моддаҳои кимиёвӣ, инчунин насби муҷассамаҳое, ки вазнашон аз се то даҳ тонна мерасад, дақиқии фавқулодаи муҳандисӣ ва ҳамоҳангии комили гурӯҳи кориро талаб мекунад. Ҳар як иштибоҳи хурд метавонад ба паёмадҳои ҷуброннопазир оварда расонад.

Ба таъкиди усто, сифати филиз низ аҳамияти аввалиндараҷа дорад, зеро вазифаи асосии ҳар як муҷассама ҳифзи намуди аслии худ дар тӯли даҳсолаҳо ва ҳатто садсолаҳо мебошад.

Имрӯз дар ҳудуди корхонаи «Востокредмет» ягона сехи махсуси рехтагарии бадеӣ дар Тоҷикистон фаъолият мекунад. Маҳз ҳамин ҷо мактаби миллии рехтагарии бадеии Тоҷикистон ташаккул ёфтааст.

Дар ҷумҳурӣ ҳанӯз муассисаи махсусе вуҷуд надорад, ки мутахассисони ин соҳаро омода созад. Гарчанде донишгоҳҳо ва коллеҷҳои соҳавӣ ҳайкалтарошонро тайёр мекунанд, технология ва санъати рехтагарии бадеӣ як самти мустақили муҳандисию истеҳсолӣ боқӣ мемонад.

Аз ин рӯ, дониш ва таҷриба то имрӯз тибқи анъанаи миллии «усто — шогирд» интиқол дода мешавад. Яке аз шогирдони Мансур Хоҷибоев Ҳакимҷон Ҷумаев мебошад, ки имрӯз дар баробари дигар ҳамкасбон рушди ин ҳунари нодирро идома медиҳад.

Худи усто бар он назар аст, ки барои ҳифз ва рушди ин касби нодир дар кишвар таъсиси барномаҳои махсуси таълимӣ ва шуъбаҳои тахассусӣ дар назди муассисаҳои таҳсилоти олӣ зарур мебошад.

Бо вуҷуди пешниҳоди чандинкаратаи кор дар хориҷ аз кишвар, аз ҷумла дар Русия ва Иёлоти Муттаҳидаи Амрико, Мансур Хоҷибоев огоҳона интихоб кард, ки дар Тоҷикистон бимонад.

Ба гуфтаи ӯ, то замоне ки нерӯ ва саломатӣ имкон медиҳад, мехоҳад маҳз дар Ватан фаъолият намуда, мактаби миллии рехтагарии бадеиро ҳифз намояд ва барои наслҳои оянда ёдгориҳое офарад, ки таърихи миллатро ҷовидона нигоҳ медоранд.

Саргузашти Мансур Хоҷибоев намунаи равшани он аст, ки чӣ гуна иродаи қавӣ, маҳорати муҳандисӣ ва садоқат ба касб метавонанд заминаи як самти комилан нави истеҳсолӣ ва фарҳангиро ба вуҷуд оваранд. Имрӯз мактаби рехтагарии бадеие, ки ӯ бунёд гузоштааст, ҷузъи ҷудонашавандаи рушди санъати монументалии миллӣ ва яке аз рамзҳои ташаккули Тоҷикистони соҳибистиқлол ба шумор меравад.

Акс: аз бойгонии шахсии Мансур Хоҷибоев / Asia-Plus.