Душанбе, 13 июл, – АИ «Корвон Иттилоот». Сарфи назар аз татбиқи панҷ лоиҳаи бузурги байналмилалӣ ба маблағи умумии тақрибан 179 миллион доллар, низоми мелиоратсия ва ирригатсияи Тоҷикистон ҳамоно зери фишори ҷиддии тағйирёбии иқлим, фарсудашавии инфрасохтор ва маҳдудиятҳои молиявӣ қарор дорад.

Ин масъалаҳо меҳвари асосии нишасти матбуотии директори Агентии беҳдошти замин ва обёрии Ҷумҳурии Тоҷикистон Зафарбек Давлатзода гардиданд, ки ба натиҷаҳои фаъолияти соҳа дар нимсолаи аввали соли 2026 бахшида шуда буд.

Роҳбарияти Агентӣ аз шакли анъанавии ҳисобот даст кашида, бо рӯзноманигорон дар формати мубоҳисаи ошкоро муҳимтарин мушкилоти маҷмааи хоҷагии обро баррасӣ намуд. Ин равиш имконият фароҳам овард, ки таваҷҷуҳ ба масъалаҳое равона гардад, ки бевосита ба устувории бахши кишоварзӣ ва амнияти озуқавории кишвар таъсир мерасонанд.

Яке аз мавзӯъҳои калидӣ паёмадҳои тағйирёбии иқлим буд. Ба гуфтаи Зафарбек Давлатзода, боронҳои шадид ва селҳои пайдарпай ба инфрасохтори ирригатсионӣ хисороти ҷиддӣ расонида, каналҳои магистралӣ, иншооти гидротехникӣ ва шабакаҳои тақсимоти обро вайрон мекунанд.

«Ҳангоми ба амал омадани селҳо каналҳо ва иншооти гидротехникии мо осеб мебинанд. Мо фавран оқибатҳои онҳоро бартараф мекунем, то интиқоли мунтазами об ба тамоми шаҳру ноҳияҳои кишвар таъмин гардад», — таъкид намуд роҳбари Агентӣ.

Бо мақсади баланд бардоштани устувории соҳа айни замон панҷ лоиҳаи байналмилалии сармоягузорӣ ба маблағи умумии тақрибан 179 миллион доллар амалӣ мешаванд. Аз ҷумла, лоиҳаи такмили идоракунии захираҳои об дар ноҳияҳои Данғара, Восеъ ва шаҳри Кӯлоби вилояти Хатлон бо арзиши тақрибан 57 миллион доллар, ташкили низоми ба иқлим устувори обёрӣ дар поёноби дарёи Вахш бо маблағи 32 миллион доллар ва лоиҳаи муштараки Бонки ҷаҳонӣ оид ба навсозии идоракунии захираҳои об ва шабакаҳои обёрӣ ба маблағи тақрибан 50 миллион доллар аз бузургтарин онҳо ба ҳисоб мераванд.

Шарикони молиявии ин ташаббусҳо Бонки исломии рушд, Бонки рушди ОПЕК, Фонди рушди Арабистони Саудӣ, Бонки осиёии рушд ва Бонки ҷаҳонӣ мебошанд.

Дар нишасти матбуотӣ ба масъалаи муқовимат ба равандҳои сел низ таваҷҷуҳи махсус зоҳир гардид. Намояндагони воситаҳои ахбори омма пешниҳод карданд, ки хадамоти махсуси «Муҳофизат аз сел», ки қаблан дар сохтори Вазорати мелиоратсия ва захираҳои об фаъолият мекард, аз нав таъсис дода шавад.

Роҳбари Агентӣ ин ташаббусро ҷонибдорӣ намуда, изҳор дошт, ки масъала аллакай дар марҳилаи омӯзиши амалӣ қарор дорад. «Қаблан дар сохтори вазорат воҳиди махсуси “Муҳофизат аз сел” фаъолият мекард. Имрӯз барқарор намудани он зарурати воқеӣ мебошад ва мо дар ин самт аллакай кор бурда истодаем», — гуфт Зафарбек Давлатзода.

Ҳамзамон Агентӣ бо шарикони байналмилалӣ, аз ҷумла Агентии ҳамкории байналмилалии Ҷопон (JICA), ҷиҳати харидории техникаи махсус барои тоза намудани маҷрои сел ва таъсиси корхонаи алоҳида оид ба пешгирӣ ва бартарафсозии оқибатҳои офатҳои табиӣ гуфтушунид дорад.

Ба гуфтаи роҳбари Агентӣ, ин мушкилот хусусияти умумиҷумҳуриявӣ дорад. Пас аз боришоти шадиди охир иншооти хоҷагии об дар шаҳри Хуҷанд ва ноҳияи Хуросон зарари ҷиддӣ диданд, ки дар натиҷа аз каналҳо тақрибан 700 ҳазор метри мукааб таҳшинҳои сел бароварда шуданд.

Мушкилоти дигари ҷиддӣ сатҳи пасти пардохти ҳаққи хизматрасонии обрасонӣ мебошад. Айни замон дар кишвар 240 ассотсиатсияи истифодабарандагони об фаъолият доранд. Соли 2025 ба онҳо қариб 1,8 миллиард метри мукааб об ба маблағи тақрибан 85 миллион сомонӣ расонида шуд, аммо танҳо 39 фоизи маблағи хизматрасонӣ пардохт гардидааст.

Ба гуфтаи директори Агентӣ, нисбат ба соли гузашта ҳаҷми маблағҳои воридшуда 5,2 миллион сомонӣ афзудааст, вале сатҳи мавҷудаи пардохт барои фаъолияти устувори соҳа ҳанӯз кофӣ нест.

Фишори иловагии молиявиро болоравии арзиши неруи барқ низ ба вуҷуд овардааст. Дар се соли охир тарифҳои неруи барқ соли 2023 — 15 фоиз, соли 2024 — боз 15 фоиз ва соли ҷорӣ 17 фоиз афзоиш ёфтанд. Дар айни замон тариф барои хизматрасонии интиқоли об ҳамоно дар сатҳи 5 дирам барои ҳар як метри мукааб нигоҳ дошта мешавад.

Қисми зиёди муҳокима ба навсозии пойгоҳҳои обкашӣ бахшида шуд. Аз 56 иншооте, ки зиёда аз се даҳсола истифода намешуданд ва тақрибан 12 ҳазор гектар заминҳои кишоварзиро бо об таъмин мекунанд, аллакай 21 пойгоҳ барқарор карда шудааст. Бозсозии 35 пойгоҳи дигар дар доираи Барномаи давлатии навсозии пойгоҳҳои обкашӣ барои солҳои 2023–2027 пешбинӣ гардидааст.

Барнома иваз намудани таҷҳизоти кӯҳнашударо бо агрегатҳои муосири каммасрафи обкашӣ пешбинӣ мекунад, ки имкон медиҳад хароҷоти истифода коҳиш ёфта, эътимоднокии таъминоти об афзоиш ёбад.

Ҳамзамон вобастагии кишвар аз воридоти таҷҳизоти обкашӣ боқӣ мемонад. Имрӯз дар Тоҷикистон 793 пойгоҳи обкашӣ фаъолият мекунанд, ки аз онҳо 393-тоаш дар тавозуни Агентии беҳдошти замин ва обёрӣ қарор доранд. Дар маҷмӯъ дар онҳо тақрибан 2,5 ҳазор агрегати обкашӣ истифода мешавад.

Дар ин замина роҳбарияти Агентӣ тасмим дорад ташкили истеҳсоли ватанӣ барои насосҳои калонҳаҷмро пешниҳод намояд, ки ин ба коҳиши вобастагӣ аз воридот ва нигоҳ доштани қисми зиёди захираҳои молиявӣ дар дохили кишвар мусоидат хоҳад кард.

Дар шароити афзоиши норасоии захираҳои об ҷорӣ намудани технологияҳои муосири сарфакоронаи об аҳаммияти махсус касб мекунад. Агентӣ обёрии қатрагӣ ва боронӣ (дождевалӣ)-ро яке аз самтҳои афзалиятноки рушди минбаъдаи соҳа меҳисобад.

Ба арзёбии мутахассисон, истифодаи обёрии қатрагӣ дар якҷоягӣ бо технологияи парвариши пахта зери плёнка имкон медиҳад ҳосилнокии зироат аз 20 то 60–70 сентнер аз ҳар гектар афзоиш ёфта, ҳамзамон масрафи об ба таври назаррас коҳиш дода шавад.

Дар шарҳи болоравии арзиши сӯзишвории дизелӣ Зафарбек Давлатзода гуфт, ки айни замон Агентӣ дар таъмини техника бо маводи сӯзишворӣ ва равғанӣ ба мушкилоти ҷиддӣ рӯ ба рӯ нест. Дар ҳолати зарурӣ иҷрои баъзе корҳои камаҳамият метавонад ба муҳлати дигар гузаронида шавад, аммо чорабиниҳои аввалиндараҷаи истифода ва нигоҳдории инфрасохтори ирригатсионӣ пурра таъмин хоҳанд гардид.

Муҳокимаҳо дар нишасти матбуотӣ нишон доданд, ки рушди минбаъдаи соҳаи мелиоратсия ва обёрии Тоҷикистон на танҳо аз ҷалби сармоягузориҳои бузурги байналмилалӣ, балки аз баланд бардоштани интизоми пардохти истифодабарандагони об, суръат бахшидани навсозии инфрасохтор, ҷорӣ намудани технологияҳои муосири сарфаи об ва таҳкими чораҳои мутобиқшавӣ ба паёмадҳои тағйирёбии иқлим вобастагии мустақим дорад.

АКС: НИАТ «ХОВАР»