Dushanbe, 2026-yil 13-iyul – Karavan Info axborot agentligi. Tojikiston cho'llanish va tuproq degradatsiyasiga qarshi kurashishga qaratilgan keng ko'lamli ekologik tashabbusning oraliq natijalarini umumlashtirdi.

Yaqinda BMT Taraqqiyot Dasturi/GEFning “Amudaryo havzasining quyi oqimidagi qimmatli quruqlik ekotizimlarini saqlash va barqaror boshqarish” loyihasining maxsus monitoring missiyasi ishi yakunlandi.

Tekshirish tashrifida Birlashgan Millatlar Tashkilotining Taraqqiyot Dasturi, Tatariston Respublikasi hukumati huzuridagi Atrof-muhitni muhofaza qilish qo'mitasining Bioxilma-xillik va bioxavfsizlik bo'yicha milliy markaz vakillari, shuningdek, Boshqaruv qo'mitasi a'zolari va hamkor tashkilotlar ishtirok etdi. Tashrifning asosiy maqsadi yaqinda ekologik jihatdan noqulay va kamayib ketgan deb hisoblangan hududlardagi real o'zgarishlarni baholash edi.

Monitoring natijalari yashil texnologiyalarni joriy etishning keng qamrovli ta'sirini ko'rsatdi. Missiya ishtirokchilari sobiq tashlandiq yerlar o'rnida muvaffaqiyatli faoliyat yuritayotgan inshootlarni: tiklangan yaylovlarni, zamonaviy o'rmon pitomniklarini, yangi asalarichilik fermalarini va mahalliy ayollar guruhlari tomonidan boshqariladigan ixtisoslashgan issiqxonalarni tekshirdilar. Muhim o'rmon infratuzilmasi ham modernizatsiya qilindi.

Biroq, loyiha koordinatorlari ta'kidlaganidek, muvaffaqiyatning asosiy ko'rsatkichi quruq statistik raqamlar emas, balki benefitsiarlarning o'zlari hayotidagi sifat o'zgarishi bo'ldi. Mahalliy aholi o'rtasida o'tkazilgan so'rovlar loyiha nafaqat chorva mollarini boqishni xavfsizroq va tizimliroq qilishini, balki ishonchli muqobil daromad manbalarini yaratishini, kelajakka ishonchni ta'minlashini va nozik atrof-muhitga antropogen bosimni kamaytirishini tasdiqladi.

An'anaviy tabiatni muhofaza qilish choralari ko'pincha odamlar tirik qolish uchun to'g'ridan-to'g'ri yerga bog'liq bo'lgan hududlarda muvaffaqiyatsizlikka uchraydi.

BMTTD/GEF tashabbusi boshqacha, samaraliroq yondashuvni — ekologik monetizatsiyani qoʻlladi. Mahalliy aholiga daromad olish uchun vositalar (issiqxonalar, asalari uyalari, koʻchatlar) bilan taʼminlash orqali davlat va xalqaro hamkorlar ularni istaksiz resurs isteʼmolchilaridan oʻsimlik va hayvonot dunyosining asosiy himoyachilariga aylantirmoqda.

Loyihada ishtirok etgan har bir gektar yer va har bir oila Tojikistonning iqlim o'zgarishiga chidamliligiga bevosita hissa qo'shadi. Asalarichilikni rivojlantirish changlanishni yaxshilaydi va o'simliklarni tiklaydi, issiqxonalarni ayollar guruhlariga o'tkazish esa ish o'rinlarini yaratish va qishloq qashshoqligiga qarshi kurashish kabi muhim masalani hal qiladi.

Global iqlim o'zgarishi va tobora tez-tez sodir bo'layotgan qurg'oqchilik sharoitida Amudaryoning quyi oqimidagi ekotizimlarning muvaffaqiyatli moslashuvi nafaqat hujjatlashtirilishi, balki respublikaning boshqa zaif hududlariga ham tatbiq etilishi kerak.

FOTO: Tojikistondagi Birlashgan Millatlar Tashkilotining Taraqqiyot Dasturi (BMTTD Tojikiston)