Душанбе, 26 август, – АИ «Корвон Иттилоот». Дар Душанбе 25 август  конференсияи байналмилалии «Тоҷикистон ва 35 соли истиқлолият: таҷрибаи сулҳофарӣ, сиёсати бисёрсамта ва рушди устувор» баргузор гардид.

Ҳамоиш ба 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон бахшида шуда, дар маркази таваҷҷуҳи иштирокдорон на танҳо натиҷаҳои ташаккули давлатдории тоҷикон, балки таҳаввули сиёсати хориҷии кишвар — аз рафъи низои дохилӣ ва барқарорсозии сулҳ то пешбурди фаъолонаи рӯзномаи об, иқлим ва амнияти минтақавӣ дар арсаи байналмилалӣ қарор гирифт.

Конференсия дар бинои Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо иштироки муовини якуми Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон Ҳоким Холиқзода, Вазири корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон Сироҷиддин Муҳриддин, муовини Раиси Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон Мавсума Муинӣ, Ёрдамчии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба масъалаҳои робитаҳои хориҷӣ Азамшо Шарифӣ, роҳбарони як қатор вазорату идораҳо, намояндагони корпуси дипломатӣ, созмонҳои байналмилалӣ ва ҷомеаи коршиносӣ баргузор шуд.

Яке аз масъалаҳои марказии конференсия таҷрибаи сулҳофарии Тоҷикистон буд. Иштирокдорон таъкид карданд, ки солҳои аввали истиқлолият барои ҷумҳурии ҷавон яке аз марҳилаҳои мураккабтарини таърихи муосир ба ҳисоб мерафт. Муқовимати мусаллаҳона ба давлатдорӣ, тамомияти арзӣ ва суботи иҷтимоии кишвар таҳдиди ҷиддӣ эҷод карда буд.

Расидан ба ваҳдати миллӣ тавассути музокирот ва механизмҳои дипломатӣ яке аз марҳилаҳои муайянкунандаи ташаккули давлатдории муосири Тоҷикистон гардид. Имрӯз ин таҷриба аз ҷониби Душанбе ҳамчун саҳми кишвар дар таҷрибаи байналмилалии ҳалли мусолиматомези низоъҳо арзёбӣ мешавад.

Дар ин замина, «Раванди Душанбе оид ба мубориза бо терроризм», ки аз соли 2018 фаъолият мекунад, низ аҳамияти хос дорад. Ин раванд ба яке аз платформаҳои байналмилалӣ табдил ёфтааст, ки Тоҷикистон тавассути он масъалаҳои муқовимат ба терроризм ва экстремизмро пеш мебарад.

Вазири корҳои хориҷии Тоҷикистон Сироҷиддин Муҳриддин зимни суханронӣ натиҷаҳои асосии сиёсати хориҷии кишварро муаррифӣ намуд. Тибқи маълумоти пешниҳодшуда, Тоҷикистонро 192 давлат ба расмият шинохта, бо 186 кишвар муносибатҳои дипломатӣ барқарор намудааст. Ҷумҳурии Тоҷикистон инчунин дар фаъолияти сохторҳои байналмилалӣ иштирок дошта, ҷонибдори 170 конвенсияи байналмилалӣ мебошад.

Ин нишондиҳандаҳо густариши шабакаи дипломатии кишварро дар 35 соли истиқлолият инъикос мекунанд. Дар баробари ин, сиёсати хориҷии Душанбе бар асоси принсипи «дарҳои боз» бунёд ёфта, рушди муносибатҳоро бо давлатҳо ва созмонҳои байналмилалӣ дар самтҳои гуногуни ҷуғрофӣ ва сиёсӣ дар назар дорад.

Барои давлате бо иқтисоди нисбатан хурд ва мавқеи мураккаби геополитикӣ чунин модели дипломатӣ аҳамияти стратегӣ дорад. Он ба Тоҷикистон имкон медиҳад, ки ҳамзамон робитаҳои дуҷонибаро тақвият бахшида, дар механизмҳои минтақавӣ иштирок намояд ва манфиатҳои миллиро ба сатҳи дипломатияи бисёрҷониба барорад.

Яке аз самтҳои намоёни сиёсати хориҷии Тоҷикистон дар давраи истиқлолият пешбурди рӯзномаи ҷаҳонии об ва иқлим мебошад.

Зимни конференсия зикр гардид, ки Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид шаш қатънома, ки бар асоси ташаббусҳои Тоҷикистон дар самти об ва иқлим таҳия шудаанд, қабул кардааст. Ташаббусҳои кишвар дар заминаи ҳифзи захираҳои об ва пиряхҳо низ эътирофи байналмилалӣ пайдо кардаанд.

Ҷолиби таваҷҷуҳ аст, ки Душанбе хусусиятҳои табиӣ ва иқлимии худро на танҳо ҳамчун самти сиёсати дохилӣ, балки ҳамчун асоси тахассуси дипломатии байналмилалӣ истифода мебарад. Барои кишвари кӯҳистонӣ, ки ҳам дорои захираҳои муҳими обӣ мебошад ва ҳам аз паёмадҳои тағйирёбии иқлим осебпазир аст, масъалаҳои об ва пиряхҳо аҳамияти стратегии сиёсати хориҷӣ пайдо кардаанд.

Дар солҳои охир ин рӯзнома бо ташаббусҳои нави байналмилалӣ, аз ҷумла қатъномаҳои марбут ба Соли байналмилалии маърифати ҳуқуқӣ — 2027, нақши зеҳни сунъӣ дар Осиёи Марказӣ ва Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ барои солҳои 2027–2036 такмил ёфт.

Масъалаҳои амнияти минтақавӣ ва ҳамкории сарҳадӣ низ дар маркази таваҷҷуҳи иштирокдорон қарор гирифтанд. Созишномаҳои таърихӣ оид ба сарҳади давлатӣ миёни Тоҷикистон ва Қирғизистон, инчунин созишномаи сеҷонибаи Тоҷикистон, Қирғизистон ва Ӯзбекистон оид ба нуқтаи пайвастшавии сарҳадҳои давлатӣ аҳамияти махсус доранд.

Яке аз натиҷаҳои муҳими марҳилаи нави ҳамкории минтақавӣ «Эъломияи Хуҷанд дар бораи дӯстии абадӣ» мебошад, ки талоши кишварҳои Осиёи Марказиро барои гузаштан аз ихтилофоти марзӣ ба модели ҳамкорӣ ва эътимоди мутақобила инъикос менамояд.

Барои Тоҷикистон ин раванд аҳамияти хос дорад, зеро суботи минтақаҳои наздисарҳадӣ мустақиман ба амният, тиҷорат, ҳамлу нақл ва рушди иқтисодии тамоми минтақа иртибот дорад.

Берун аз масъалаҳои амниятӣ Тоҷикистон пайваста ҷанбаи иқтисодии дипломатияро тақвият медиҳад. Сиёсати хориҷӣ торафт бештар ҳамчун абзори ҷалби сармоягузорӣ, тавсеаи робитаҳои тиҷоратӣ, муаррифии иқтидори содиротии миллӣ ва ташаккули шарикиҳои нави байналмилалӣ арзёбӣ мешавад.

Дар баробари ин, самти фарҳангӣ низ рушд мекунад. Тибқи маълумоти дар конференсия пешниҳодшуда, ҳудуди 40 объекти мероси таърихию фарҳангии тоҷикон аллакай ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шудаанд. Муаррифии таърих, фарҳанг ва мероси тамаддунии кишвар дар сатҳи байналмилалӣ ба бахше аз стратегияи васеътари ташаккули симои байналмилалии Тоҷикистон табдил меёбад.

Натиҷаи асосии конференсия дар он ифода меёбад, ки давраи 35-солаи истиқлолият на танҳо ҳамчун силсилаи рӯйдодҳои сиёсӣ, балки ҳамчун раванди пайдарпайи ташаккули субъективияти сиёсати хориҷии Тоҷикистон баррасӣ гардид.

Кишвар аз марҳилаи мураккаби ташаккули давлатдорӣ ва расидан ба ваҳдати миллӣ то иштироки фаъол дар дипломатияи байналмилалӣ роҳ тай намуд. Таҷрибаи сулҳофарӣ, сиёсати «дарҳои боз», дипломатияи об ва иқлим, иштирок дар механизмҳои амнияти минтақавӣ ва рушди робитаҳои иқтисодию фарҳангӣ имрӯз унсурҳои асосии мавқеи байналмилалии ҷумҳуриро ташкил медиҳанд.

35-солагии Истиқлол барои Тоҷикистон танҳо фурсати ҷамъбасти натиҷаҳо нест, балки марҳилаи арзёбии он мебошад, ки то кадом андоза ташаббусҳои сиёсати хориҷӣ метавонанд ба захираи дарозмуддати миллӣ табдил ёбанд.

Дар шароити рақобати афзоянда барои сармоягузорӣ, тағйирёбии иқлим, таҳдидҳои нави амниятӣ ва таҳаввулоти босуръати рақамӣ фаъолияти дипломатӣ барои кишвар аҳамияти ҳарчи бештари амалӣ пайдо мекунад.

Агар дар марҳилаи аввали истиқлолият вазифаи асосӣ ҳифзи давлатдорӣ ва расидан ба сулҳ буд, имрӯз дар назди Душанбе вазифаи таҳкими субъективияти байналмилалии бадастомада тавассути натиҷаҳои иқтисодӣ, густариши ҳамкории минтақавӣ, ташаббусҳои иқлимӣ ва рушди устувор қарор дорад.

Маҳз гузариш аз дипломатияи наҷот ба дипломатияи таъсиргузор ва ташаббускор яке аз натиҷаҳои намоёни давраи 35-солаи истиқлолияти Тоҷикистон ба ҳисоб меравад.

АКС: Радиои “Садои Душанбе”/Азия+