دوشنبه، ۲۶ آگوست ۲۰۲۶ – خبرگزاری کاروان اینفو. کنفرانس بینالمللی «تاجیکستان و ۳۵ سال استقلال: تجربه صلحبانی، سیاست چندوجهی و توسعه پایدار» به مناسبت سی و پنجمین سالگرد استقلال دولتی تاجیکستان در دوشنبه برگزار شد.
شرکتکنندگان نه تنها بر توسعهی دولتسالاری تاجیکستان، بلکه بر تحول سیاست خارجی این کشور – از غلبه بر درگیریهای داخلی و احیای صلح گرفته تا ارتقای فعال دستور کارهای آب، اقلیم و منطقهای در عرصهی بینالمللی – نیز تمرکز کردند.
این همایش بینالمللی در ساختمان وزارت امور خارجه جمهوری تاجیکستان با حضور معاون اول نخست وزیر جمهوری تاجیکستان، حکیم خولیک زاده، وزیر امور خارجه، سراج الدین مهرالدین، نایب رئیس مجلس نمایندگان مجلس عالی جمهوری تاجیکستان، معصومه معینی، دستیار رئیس جمهور تاجیکستان در امور روابط خارجی، اعظم شاه شریفی، روسای چندین وزارتخانه و اداره، نمایندگان هیئتهای دیپلماتیک، سازمانهای بینالمللی و جامعه کارشناسان برگزار شد.
یکی از مباحث محوری کنفرانس، تجربه حفظ صلح تاجیکستان بود. شرکتکنندگان تأکید کردند که سالهای نخست استقلال، دشوارترین دوره در تاریخ مدرن این جمهوری جوان بود. درگیری مسلحانه، استقلال، تمامیت ارضی و ثبات اجتماعی کشور را تهدید میکرد.
دستیابی به اجماع ملی از طریق مذاکرات و سازوکارهای دیپلماتیک به یکی از مراحل تعیینکننده در شکلگیری دولت مدرن تاجیکستان تبدیل شد. این تجربهای است که دوشنبه امروز آن را بخشی از سهم خود در رویه بینالمللی حل مسالمتآمیز مناقشات میداند.
در این زمینه، روند دوشنبه برای مبارزه با تروریسم، که از سال ۲۰۱۸ به یکی از پلتفرمهای بینالمللی مورد حمایت تاجیکستان در زمینه مقابله با تروریسم و افراطگرایی تبدیل شده است، اهمیت ویژهای پیدا میکند.
سراجالدین مهرالدین، وزیر امور خارجه تاجیکستان، در سخنرانی خود در این کنفرانس، دستاوردهای اصلی سیاست خارجی این کشور را ارائه کرد. طبق دادههای ارائه شده، تاجیکستان توسط ۱۹۲ کشور به رسمیت شناخته شده، با ۱۸۶ کشور روابط دیپلماتیک برقرار شده و این جمهوری در ساختارهای بینالمللی مشارکت دارد و عضو ۱۷۰ کنوانسیون بینالمللی است.
این ارقام نشان دهنده گسترش شبکه دیپلماتیک این کشور در طول 35 سال استقلال است. سیاست خارجی دوشنبه بر اساس اصل «درهای باز» بنا شده است که مستلزم توسعه روابط با کشورهای مختلف و سازمانهای بینالمللی صرف نظر از جهتگیری جغرافیایی یا سیاسی است.
برای کشوری با اقتصاد نسبتاً کوچک و محیط ژئوپلیتیکی پیچیده، این مدل دیپلماتیک از اهمیت استراتژیک برخوردار است. این مدل به تاجیکستان اجازه میدهد تا همزمان روابط دوجانبه را تقویت کند، در سازوکارهای منطقهای شرکت کند و منافع ملی را به سطح دیپلماسی چندجانبه ارتقا دهد.
یکی از قابل توجهترین حوزههای سیاست خارجی تاجیکستان از زمان استقلال، ترویج دستور کار جهانی آب و اقلیم بوده است.
همانطور که در کنفرانس اشاره شد، مجمع عمومی سازمان ملل متحد شش قطعنامه را بر اساس ابتکارات آب و اقلیم تاجیکستان تصویب کرد. ابتکارات این کشور در حفاظت از منابع آب و یخچالهای طبیعی نیز مورد توجه بینالمللی قرار گرفته است.
شایان ذکر است که دوشنبه تلاش میکند از ویژگیهای طبیعی و اقلیمی خود نه تنها به عنوان محور سیاست داخلی، بلکه به عنوان پایهای برای تخصص دیپلماتیک بینالمللی خود نیز بهره ببرد. برای یک کشور کوهستانی با منابع آبی قابل توجه و همزمان در حال تجربه اثرات تغییرات اقلیمی، مسائل آب و یخچالهای طبیعی اهمیت استراتژیک در سیاست خارجی پیدا کردهاند.
در سالهای اخیر، این دستور کار با ابتکارات بینالمللی جدیدی، از جمله قطعنامههای مربوط به سال ۲۰۲۷ به عنوان سال بینالمللی آموزش حقوقی، نقش هوش مصنوعی در آسیای مرکزی و دهه بینالمللی برای تحکیم صلح برای سالهای ۲۰۲۷-۲۰۳۶، تکمیل شده است.
امنیت منطقهای و همکاریهای مرزی از موضوعات برجسته در این مذاکرات بودند. توافقات مربوط به مرز دولتی بین تاجیکستان و قرقیزستان و همچنین توافق سه جانبه بین تاجیکستان، قرقیزستان و ازبکستان در مورد محل تلاقی مرزهای دولتی آنها از اهمیت تاریخی برخوردار بود.
یکی از پیامدهای نمادین مهم مرحله جدید همکاریهای منطقهای، اعلامیه خجند در مورد دوستی ابدی بود که نشاندهنده تمایل کشورهای آسیای مرکزی برای گذار از اختلافات مرزی به الگویی از همکاری و اعتماد متقابل بود.
برای تاجیکستان، این روند از اهمیت ویژهای برخوردار است: ثبات مناطق مرزی مستقیماً با امنیت، تجارت، ارتباطات حمل و نقل و توسعه اقتصادی کل منطقه مرتبط است.
فراتر از مسائل امنیتی، تاجیکستان به طور مداوم در حال تقویت بُعد اقتصادی دیپلماسی خود است. سیاست خارجی به طور فزایندهای به عنوان ابزاری برای جذب سرمایهگذاری، گسترش روابط تجاری، ارتقای پتانسیل صادرات ملی و ایجاد مشارکتهای بینالمللی جدید تلقی میشود.
همزمان، بخش فرهنگی نیز در حال توسعه است. بر اساس دادههای ارائه شده در کنفرانس، تقریباً ۴۰ مکان از میراث تاریخی و فرهنگی تاجیکستان در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شدهاند. ترویج بینالمللی تاریخ، فرهنگ و میراث تمدنی این کشور به بخشی از یک استراتژی گستردهتر برای شکلدهی به وجهه بینالمللی تاجیکستان تبدیل شده است.
نتیجه اصلی این کنفرانس، تلاشی برای بررسی دوره ۳۵ ساله استقلال نه تنها به عنوان گاهشمار وقایع سیاسی، بلکه به عنوان شکلگیری منسجم ذهنیت سیاست خارجی تاجیکستان است.
این کشور از مراحل دشوار دولت شدن و آشتی ملی به مشارکت فعالتر در دیپلماسی بینالمللی تکامل یافته است. تجربه صلحبانی، سیاست درهای باز، دیپلماسی آب و اقلیم، مشارکت در سازوکارهای امنیتی منطقهای و توسعه روابط اقتصادی و فرهنگی، امروزه عناصر اصلی جایگاه بینالمللی این جمهوری را تشکیل میدهند.
برای تاجیکستان، سی و پنجمین سالگرد استقلال نه تنها فرصتی برای ارزیابی، بلکه فرصتی برای ارزیابی پتانسیل ابتکارات سیاست خارجی برای تبدیل شدن به یک دارایی ملی بلندمدت است. در بحبوحه رقابت فزاینده برای سرمایهگذاری، تغییرات اقلیمی، چالشهای امنیتی جدید و تحول سریع دیجیتال، فعالیت دیپلماتیک این کشور به طور فزایندهای کاربردی میشود.
در حالی که حفظ استقلال و دستیابی به صلح از اولویتهای اصلی در مراحل اولیه استقلال بود، امروز دوشنبه با چالش تثبیت جایگاه بینالمللی به دست آمده خود از طریق نتایج اقتصادی، همکاری منطقهای، ابتکارات اقلیمی و توسعه پایدار روبرو است.
گذار از دیپلماسی بقا به دیپلماسی نفوذ و ابتکار عمل، به یکی از قابل توجهترین نتایج ۳۵ سال استقلال تاجیکستان تبدیل میشود.
عکس: سدوی دوشنبه/آسیا پلاس