دوشنبه، ۵ سپتامبر ۲۰۲۶. — خبرگزاری کاروان اینفو. تیمی از محققان مرکز تحقیقات اکولوژی و محیط زیست آسیای مرکزی (دوشنبه) از ۲۴ تا ۲۸ آگوست ۲۰۲۶ بررسیهای میدانی جامعی را در بخشهای بالایی حوضه رودخانه ونجاب انجام دادند.
تمرکز یخچالشناسان بر مطالعهی دینامیک یخچالهای خروشان مگدور و هیرسون، انجام عکاسی هوایی با استفاده از وسایل نقلیه هوایی بدون سرنشین (پهپاد) و نظارت هیدرولوژیکی بود.
یخچالهای طبیعی خروشان با ماهیت ناپایدار خود مشخص میشوند: دورههای آرامش نسبی با پیشرویهای ناگهانی و سریع یخ جایگزین میشوند. چنین حرکاتی میتوانند مورفولوژی درههای رودخانه را تغییر دهند، کانالهای رودخانه را مسدود کنند و باعث تشکیل دریاچههای طغیان یخچالی شوند.
یخچال طبیعی خرسون، واقع در دامنههای رشتهکوه آکادمی علوم در قسمت بالایی رودخانه ونجاب، یکی از یخچالهای طبیعی خروشان منطقه است که بیشترین مطالعات روی آن انجام شده است. سوابق تاریخی، مجموعهای از خیزشها را در سالهای ۱۹۶۳، ۱۹۷۳، ۱۹۷۷، ۱۹۸۹-۱۹۹۰، ۲۰۰۱ و ۲۰۱۱ ثبت کردهاند:
- رویداد ۱۹۶۳ – یخچال طبیعی با سرعتی تا ۱۰۰ متر در روز، ۱۷۵۰ متر پیشروی کرد و بستر رودخانه عبدکاهور را مسدود کرد و دریاچهای سدی با حجم ۱۴.۵ میلیون متر مکعب تشکیل داد.
- در رویداد سال ۱۹۷۳، پیشروی آب به ۱۹۲۵ متر رسید و رودخانههای دستروست و عبدکاهر را مسدود کرد و دریاچهای با حجم ۱۶.۴ میلیون متر مکعب تشکیل داد.
مقایسه دادههای مربوط به خیرسون با دینامیک یخچال مگدور (RGG)، که آن هم در فاز فعال حرکت خود در سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۰ (زبانه آن از ارتفاع ۳۲۴۰ تا ۳۰۷۰ متر به ۲۹۵۰ تا ۲۵۹۰ متر کاهش یافته است) بوده است، به دانشمندان این امکان را میدهد تا الگوهای کلی آب و هوایی را در منطقه پامیر شناسایی کنند.
در طول این سفر اکتشافی از ۲۴ تا ۲۸ آگوست ۲۰۲۶، محققان دادههای سهبعدی پهپاد را با نتایج نظارت مشابه انجام شده در آگوست ۲۰۲۳ مقایسه کردند. این امر به آنها اجازه داد تا تغییرات مورفولوژیکی و پویایی رانش یخ را در یک دوره سه ساله به طور دقیق ارزیابی کنند.
همزمان، اندازهگیریهای هیدرولوژیکی در شاخههای ونجاب با استفاده از رادار مدرن انجام شد. این هیئت همچنین تأثیر جریان گل و لای که در 19 ژوئیه 2026 در نزدیکی روستای وتخود رخ داد را ارزیابی و خسارات وارده به تأسیسات آبرسانی و آبیاری را ثبت کرد.
پایش سیستماتیک یخچالهای طبیعی در حال طغیان در پامیر، با تلفیق دادههای پهپاد، GIS و سنجش ماهوارهای، کلید هشدار زودهنگام بلایای طبیعی در آسیای مرکزی است.
کار دانشمندان تاجیک، پایه و اساس تضمین امنیت زیستمحیطی و هیدرولوژیکی منطقه و همچنین پیشبینی دقیقتر خطرات مرتبط با حرکت سریع یخچالهای طبیعی و تشکیل احتمالی دریاچههای طغیانی را بنا مینهد.
منبع عکس: مرکز تحقیقات اکولوژی و محیط زیست آسیای مرکزی (دوشنبه)