Dushanbe, 2026-yil 14-sentabr – Karavan Info axborot agentligi. Xalqaro ilmiy tadqiqot ekspeditsiyasi tomonidan olib borilgan keng ko'lamli geofizik dala ishlari 13-sentabr kuni Tog'li Badaxshon avtonom viloyatida yakunlandi.

Tojikiston Milliy Fanlar akademiyasining Muzliklar va kriosferani oʻrganish instituti davlat muassasasi mutaxassislari Fribourg universiteti (Shveytsariya) olimlari bilan birgalikda Xargushning baland togʻli dovonida abadiy muzliklarni oʻrganishdi.

Ilmiy tadqiqotlar BMT Bosh Assambleyasining "Muzliklar va kriosferani, ayniqsa tog'li hududlarda muhofaza qilish to'g'risida"gi rezolyutsiyasini amalga oshirish doirasida, shuningdek, Respublika Fanlar akademiyasining kompleks ekspeditsiya ish rejasiga muvofiq tashkil etilmoqda.

Yer kriosferasining eng murakkab va eng kam o'rganilgan komponenti abadiy muzlikdir. O'zining noyob tabiiy va iqlim sharoitlariga ega bo'lgan baland tog'li Xargush dovoni Markaziy Osiyoda geokrologik jarayonlarni kuzatish uchun asosiy sinov maydoni hisoblanadi.

Ekspeditsiyaning asosiy maqsadi yer osti muzlatilgan qatlamlarining mavjudligini, chuqurligini va fazoviy tarqalishini aniqlash edi. Tadqiqot davomida olimlar ilg'or geofizik zondlash usullaridan foydalandilar.

Muzlatilgan tuproqlarning aniq chegaralarini belgilab, yer osti xaritasi tuzildi va parametrlarni baholash, jumladan, "faol qatlam" deb ataladigan qatlamning qalinligini o'lchash (yozda eriydi), shuningdek, abadiy muzlikning ehtimoliy chuqurligini aniqlash amalga oshirildi.

Tadqiqotning asosiy xulosasi: Xargush dovoni hududida barqaror abadiy muz qatlamlari mavjudligiga bevosita dalillar olindi.

To'plangan ma'lumotlar global iqlim o'zgarishi sharoitida Pomir kriosferasining hozirgi holatini fundamental baholash uchun asos bo'lib xizmat qiladi. Olingan parametrlar uzoq muddatli ilmiy monitoring tizimini ishlab chiqish imkonini beradi.

Global isish fonida baland tog'lardagi geologik muhitning barqarorligini o'rganish juda muhim analitik ahamiyatga ega. Tojikiston-Shveytsariya loyihasi natijalari abadiy muzliklarning degradatsiyasi jarayonlarini modellashtirish, infratuzilma uchun geoekologik xavflarni bashorat qilish va baland tog'li buloqlarning suv balansini hisoblash imkonini beradi.

Surat: Rossiya Federatsiyasi Milliy Fanlar akademiyasining Muzliklar va kriosfera tadqiqotlari instituti matbuot xizmati