Нью-Делиде өткен БРИКС-тің 18-ші саммиті (2026 жылғы 12-13 қыркүйек) Батыстың қаржылық монополиясынан көпполярлы құрылымға әлемдік экономиканың түпкілікті өтуін нығайтты. Форумның негізгі тақырыптарының бірі Орталық Азия елдерімен бірыңғай платформаның жүйелік интеграциясы болды.
Еуразияның дәл орталығында орналасқан аймақ үшін БРИКС-пен серіктестік дипломатиялық формальдылықтан егемендікті нығайтудың, ұлттық өндірушілерді қорғаудың және экономикалық өсімді жеделдетудің негізгі прагматикалық құралына айналды.
Дипломатиядан сандар мен институттарға дейін
Бұл жақындасудың маңызды қадамы «БРИКС серіктес мемлекеттері» мәртебесінің ресми түрде қабылдануы болды, оған Қазақстан мен Өзбекстан 2025 жылдың 1 қаңтарынан бастап толық белсенділік танытып келеді. Бұл формат Астана мен Ташкентке министрлік күн тәртібіне тікелей әсер етуге және көпвекторлы сыртқы саясатта толық икемділікті сақтай отырып, БРИКС+ кездесулеріне қатысуға мүмкіндік береді.
Бұл өзара әрекеттесудің нәтижелері қазірдің өзінде ондаған миллиард доллармен өлшенеді:
- Сауда көлемі: Қазақстанның тек БРИКС елдерімен сауда айналымы ғана 72 миллиард долларға жетті.
- Жоғары деңгейдегі келіссөздер: Жақында Нью-Делиде өткен саммит аясында Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Үндістан Премьер-Министрі Нарендра Модимен және Қытай Төрағасы Си Цзиньпинмен бірқатар стратегиялық кездесулер өткізді.
- Көшбасшылық одақ: Бұған дейін Қазан кездесуінде және Орталық Азия көшбасшыларының Ресей президенті Владимир Путинмен және Қытай төрағасы Си Цзиньпинмен диалогтары барысында негізгі құрлық жолдарын үйлестіру туралы келісімдерге қол жеткізілді.
Ішкі аймақ үшін логистикалық серпіліс
Мұхиттарға тікелей шыға алмайтын Орталық Азия мемлекеттері үшін БРИКС-пен ынтымақтастық негізгі мәселені шешеді: ол жаһандық саудаға тікелей «терезе» ұсынады.
Саммиттің сарапшылар форумдары аймақтың ішкі көлік артерияларын халықаралық Солтүстік-Оңтүстік дәлізімен және Транскаспий бағытымен (TCTR) байланыстыруға бағытталған. Бұл Орталық Азиядан Үнді мұхитының ең ірі теңіз терминалдарына және Қытай порттарына тауарларды тасымалдаудың ең қысқа жолдарын ашады.
Қаржылық тәуелсіздік және ұлттық валюталар
Сыртқы қаржылық тәуекелдерден қорғау ынтымақтастықтың маңызды саласы болды. Мумбайда өткен қауымдастықтың қаржы министрлері мен орталық банк басшыларының кездесулері барысында Орталық Азия елдерінің делегациялары мыналарды құруға қатысты:
- Санкциялық қысымнан қорғалған тәуелсіз төлем жүйелері ;
- Ұлттық валюталармен өзара есеп айырысулардың тікелей тетіктері , аймақтық бизнес үшін транзакциялық шығындарды айтарлықтай азайтады.
Прагматикалық уақыт
БРИКС орбитасы Орталық Азияны, ең алдымен, саяси қысымсыз немесе идеологиялық шарттарды таңусыз тең құқықты ынтымақтастық моделін ұсынатындығымен тартады. Бұл әлемдегі ең ірі экономикалармен тікелей байланыс арналарын, инфрақұрылымға инвестициялар ағынын және өнеркәсіпті жаңғыртуды қамтамасыз етеді.
Дегенмен, сарапшылар Орталық Азияның барлық мемлекеттері БРИКС платформасында біртұтас, шоғырланған майдан ретінде әрекет еткен кезде максималды экономикалық және кумулятивті әсерге қол жеткізілетінімен келіседі.
Саяси шолушы Н. Садықов