Нью-Делиде өткөн БРИКСтин 18-саммити (2026-жылдын 12–13-сентябры) дүйнөлүк экономиканын Батыштын финансылык монополиясынан көп полярдуу түзүмгө өтүүсүн бекемдеп, жыйынтыктады. Форумдун негизги темаларынын бири Борбордук Азия өлкөлөрү менен бирдиктүү платформанын системалуу интеграциясы болду.
Евразиянын борборунда жайгашкан аймак үчүн БРИКС менен өнөктөштүк дипломатиялык формалдуулуктан эгемендүүлүктү чыңдоо, улуттук өндүрүүчүлөрдү коргоо жана экономикалык өсүштү тездетүү үчүн негизги прагматикалык куралга айланды.
Дипломатиядан сандарга жана институттарга чейин
Бул жакындашуудагы маанилүү кадам Казакстан менен Өзбекстан 2025-жылдын 1-январынан бери толук кандуу активдүү иштеп келе жаткан "БРИКС өнөктөш мамлекеттери" статусунун расмий түрдө берилиши болду. Бул формат Астана менен Ташкентке министрлердин күн тартибине түздөн-түз таасир этүүгө жана көп векторлуу тышкы саясатында толук ийкемдүүлүктү сактоо менен БРИКС+ жолугушууларына катышууга мүмкүндүк берет.
Бул өз ара аракеттенүүнүн натыйжалары ондогон миллиарддаган долларлар менен өлчөнөт:
- Соода көлөмү: Казакстандын БРИКС өлкөлөрү менен болгон соода жүгүртүүсү гана таасирдүү 72 миллиард долларга жетти.
- Жогорку деңгээлдеги сүйлөшүүлөр: Жакында Нью-Делиде өткөн саммиттин алкагында Казакстандын президенти Касым-Жомарт Токаев Индиянын премьер-министри Нарендра Моди жана Кытайдын төрагасы Си Цзиньпин менен бир катар стратегиялык жолугушууларды өткөрдү.
- Лидерлик биримдиги: Буга чейин Казань жолугушуусунда жана Борбордук Азия лидерлеринин Россиянын президенти Владимир Путин жана Кытайдын төрагасы Си Цзиньпин менен болгон диалогдорунун жүрүшүндө негизги кургактык жолдорун координациялоо боюнча макулдашууларга жетишилген.
Ички аймак үчүн логистикалык жетишкендик
Океандарга түз чыгуу мүмкүнчүлүгү жок Борбордук Азия мамлекеттери үчүн БРИКС менен кызматташуу негизги көйгөйдү чечет: ал дүйнөлүк соодага түз "терезе" берет.
Саммиттин эксперттик форумдары аймактын ички транспорттук артерияларын эл аралык Түндүк-Түштүк коридору жана Транскаспий жолу (TCTR) менен байланыштырууга багытталган. Бул Борбордук Азиядан Индия океанынын эң ири деңиз терминалдарына жана Кытай портторуна товарларды жеткирүү үчүн эң кыска жолдорду ачат.
Финансылык көз карандысыздык жана улуттук валюталар
Кызматташуунун ошондой эле маанилүү багыты тышкы финансылык тобокелдиктерден коргоо болду. Мумбайда өткөн ассоциациянын каржы министрлеринин жана борбордук банк жетекчилеринин жолугушууларында Борбордук Азия өлкөлөрүнүн делегациялары төмөнкүлөрдү түзүүгө катышышты:
- Санкциялардын кысымынан корголгон көз карандысыз төлөм системалары ;
- Аймактык бизнес үчүн транзакциялык чыгымдарды бир кыйла азайтып, улуттук валюталарда өз ара эсептешүүлөрдүн түз механизмдери .
Прагматикалык убакыт
БРИКСтин орбитасы Борбордук Азияны, биринчи кезекте, саясий кысымсыз же идеологиялык шарттарды таңуулабай, тең укуктуу кызматташуу моделин сунуштагандыгы менен өзүнө тартат. Бул дүйнөдөгү эң ири экономикалар менен түз байланыш каналдарын, инфраструктурага инвестициялардын агымын жана өнөр жайды модернизациялоону камсыз кылат.
Бирок, эксперттер Борбордук Азиянын бардык мамлекеттери БРИКС платформасында бириккен, консолидацияланган фронт катары иш алып барганда максималдуу экономикалык жана кумулятивдик натыйжага жетишилет деген пикирде.
Саясий серепчи Н. Садыков