پروژه سنگ آهن باکچار: مصاحبه با زمین شناس ارجمند روسیه، ام. اس. پاروویچاک
این مصاحبه توسط د. تاسماگامبتووا، سردبیر آژانس اطلاعاتی کاروان اینفو، انجام شد.
سردبیر خبرگزاری کاروان اینفو ( از این پس ، سردبیر کی آی): با هر رویداد متوالی، آژانس ما به طور مداوم و پیگیر توجه شرکتکنندگان و شرکا را به موضوع همکاریهای بینالمللی نه تنها در زمینههای اقتصاد، علم، فرهنگ، تجارت و تقویت روابط دوستانه بینالمللی جلب میکند، بلکه پروژههای مشخصی را برای اجرای مشترک احتمالی در راستای منافع مشترک همه شرکتکنندگان پیشنهاد میدهد.
مهمان امروز میخائیل استپانوویچ پاروویچاک ، زمینشناس افتخاری فدراسیون روسیه و یک کارگر تولیدی است که سهم بسزایی در توسعه زمینشناسی روسیه داشته است.
ژئوفروم بینالمللی «SMART. Geology» که به زودی برگزار میشود، بهانهای برای این بحث بود. در مجمع بینالمللی قبلی ما، آقای ام. اس. پارووینچاک گزارش مختصری در مورد ذخایر منحصر به فرد سنگ آهن باکچار در منطقه تومسک و پتانسیل بکر آن برای دهههای متمادی، از جمله مشارکت احتمالی شرکتهای بینالمللی و سرمایهگذاران خصوصی در این پروژه، ارائه داد. از نویسنده و مبتکر پروژه مذکور میخواهم که پارامترهای کلیدی پروژه باکچار را به تفصیل شرح دهند، به ویژه بر قالب احتمالی چنین همکاری بینالمللی و نتایج اولیهای که خوانندگان و شرکای بالقوه ما میتوانند در طول اجرای آن مشاهده کنند، تأکید کنند.
سردبیر KI: میخائیل استپانوویچ، من و شما به خوبی از چالشها، چشماندازها و روندهای کلیدی در استفاده از منابع زیرزمینی روسیه و جهان آگاه هستیم. در حال حاضر، نیاز مبرمی به تأکید ویژه بر همکاری در زمینه زمینشناسی و توسعه مشترک منابع معدنی وجود دارد که برای کشوری به غنی بودن از منابع معدنی متنوع مانند روسیه و مکتب زمینشناسی مشهور جهانی آن، کاملاً موجه و منطقی است.
لطفاً خوانندگان ما را در مورد شاخصهای کلیدی زمینشناسی، فنی و اجتماعی-اقتصادی پروژه باچار و تاریخچه مختصری از کشف آن، آگاه کنید.
میخائیل استپانوویچ پاروویچاک ( از این پس M.S. Parovinchak): کانسار سنگ آهن باچار توسط زمین شناسان تومسک و نووسیبیرسک در اواسط قرن گذشته در جریان اکتشافات زمین شناسی، عمدتاً برای نفت و گاز در سیبری غربی کشف شد. در طول تقریباً ده سال (1951-1960)، کانسار کولپاشفسکوی و تقریباً پنج کانسار دیگر در منطقه تومسک و همچنین گروهی از کانسارهای نسبتاً کوچک در شمال غربی سرزمین کراسنویارسک کشف شدند. کل ذخایر و منابع همه کانسارها، که توسط نویسندگان به عنوان حوضه سنگ آهن سیبری غربی نامگذاری شده است، بیش از 900 میلیارد تن است که کمی کمتر از نیمی از آن (تقریباً 390 میلیارد تن) در منطقه تومسک واقع شده است. برای مقایسه، ذخایر سنگ آهن پایگاه اصلی سنگ آهن روسیه، KMA (ناهنجاری مغناطیسی کورسک)، تقریباً 65 میلیارد تن است که تقریباً 63٪ از کل ذخایر فدراسیون روسیه را تشکیل میدهد.
سردبیر KI: میخائیل استپانوویچ، لطفاً چند آمار در مورد رتبه پروژه باچارسکی از نظر ذخایر و حجم تولید (اعم از بالفعل و بالقوه) در بین سایر مناطق معدن آهن و متالورژی در روسیه، و همچنین مقایسهای مختصر با شرکتهای معدنی و متالورژی جهانی، برای خوانندگان ما به اشتراک بگذارید.
ام. اس. پاروویچاک: با وجود این واقعیت که استان تومسک تقریباً چهار برابر حجم ذخایر باقیمانده روسیه (RF – 118 میلیارد تن، TO – 390 میلیارد تن) را در خود جای داده است، نه تنها حتی یک هزار تن سنگ آهن استخراج نشده یا یک تن محصولات متالورژیکی در آنجا تولید نشده است، بلکه حتی یک تن از ذخایر سنگ آهن نیز در فهرست دولتی ثبت نشده است. درست است، اولین ۱۰۰۰ تن سنگ آهن تقریباً ۱۹ سال پیش استخراج شد، زمانی که پس از تقریباً نیم قرن وقفه از زمان کشف آن، به ابتکار نویسنده و شرکت کننده در این مصاحبه، پروژههای آزمایشی توسط بخشهای ساختاری ایجاد شده توسط شرکت معدن تومسک (TomGDK، TomMMC، TomGDK-Ruda) انجام شد و فناوریهای نوآورانهای را برای استخراج عمده سنگ معدن با استفاده از گمانهها معرفی کرد. با همکاری دانشمندان دانشگاه ایالتی تومسک و دانشگاه پلی تکنیک تومسک، مجموعهای از مطالعات شیمیایی-تحلیلی روی سنگ معدن استخراج شده و نمونههای مغزه انجام شد. نتایج، وجود فلزات کمیاب، عناصر خاکی کمیاب و گرانبها را که از نظر استراتژیک مهم و در سالهای اخیر بسیار مرتبط بودهاند، در سنگ معدن نشان داد: وانادیوم، منگنز، تیتانیوم، کروم، کبالت، اسکاندیم، سریم و گروهی از لانتانیدهای دیگر.
حدود پنجاه چاه در سه محل مختلف حفر شد و ارزیابی ذخیره عملیاتی تقریباً ۱ میلیارد تن ذخایر و تقریباً ۱۷.۴ میلیارد تن منابع تکمیل شد و ناحیه فدرال سیبری را پس از KMA در رتبه دوم قرار داد. در سطح جهانی، صنعت سنگ آهن و متالورژی روسیه میتواند در عرض ۵ تا ۱۰ سال از جایگاه چهارم یا پنجم به حداقل دوم یا سوم، پس از چین که در ۲۵ سال گذشته به رهبری جهانی دست یافته است، ارتقا یابد. بر اساس این شاخصها، دلایل زیادی وجود دارد که بخش اصلی حوضه سنگ آهن، واقع در منطقه تومسک و امتداد یافته تا شهر توروخانسک در شمال غربی سرزمین کراسنویارسک، استان سنگ آهن و فلزات نادر اوب-ینیسی، را از نظر ذخایر (منابع) سنگ آهن و اجزای مرتبط به شکل RM و REE، قابل مقایسه با استان مشهور جهانی اوبو-بیان چین در نظر بگیریم.
سردبیر KI: قطعاً جای تعجب و تأسف است که چنین دارایی زمینشناسی، صنعتی و اقتصادی بینظیری به مدت هفت و نیم دهه در یک منطقه حفاظتشده نامشخص، ناموجه و بیاساس قرار گرفته است. گذشته از دلایل توجه ناکافی به این پروژه مهم اجتماعی که ایجاد تقریباً ۱۲۵۰۰۰ شغل جدید را تنها در بخش تولید اولیه پیشبینی میکند، از شما میخواهم کمی در مورد دیدگاه خود در مورد مشارکت سرمایهگذاران خصوصی، شرکتهای خارجی و سازمانهای دولتی در اجرای احتمالی چنین پروژه بزرگی مانند مجتمع معدن و متالورژی باچار توضیح دهید، پروژهای که توسط دولت روسیه در استراتژی توسعه سیبری مصوب برای سالهای ۲۰۱۰-۲۰۲۰ گنجانده شده بود اما به دلایل مختلف اجرا نشد. در عین حال، شما پیشنهاد بسیار جالبی ارائه دادید مبنی بر اینکه همکاری در زمینشناسی، استفاده از منابع زیرزمینی و توسعه منابع معدنی میتواند با حل مسائل مبرم اجتماعی-اقتصادی و ژئوپلیتیکی ترکیب شود.
م.س. پاروویچاک: بله، در واقع، من بیش از یک بار چنین فرضیاتی را بیان کردهام، از جمله در تکنگاری قبلیام با عنوان « پتانسیل تحقق نیافته سیبری: مورد استان تومسک یا ۷۵ سال «مبارزه» برای معدن باچار»، به ویژه پس از انتشار نشریات متعدد توسط اقتصاددانان، جامعهشناسان، دانشمندان علوم سیاسی و مقامات عالیرتبه برجسته روسی، فرضیات نگرانکننده مختلفی را در مورد مشکلات جدی جمعیتی در روسیه، به ویژه در مناطق شرقی آن، و فرآیندهای مداوم مهاجرت داخلی از بخش آسیایی به بخش اروپایی کشور، که مشکلات توزیع نابرابر جمعیت و «تهی شدن» سرزمینهای به ویژه سیبری را تشدید میکند، مورد بحث قرار دادهام. به همین دلیل، مشکل عدم تعادل همیشگی در تراکم جمعیت بین مناطق شرقی و غربی روسیه حتی حادتر میشود، به طوری که سه چهارم جمعیت کشور در بخش اروپایی کشور زندگی میکنند که حدود یک چهارم خاک کشور را اشغال میکند، در حالی که تنها یک چهارم شهروندان روسیه در بخش شرقی کشور زندگی میکنند که سه چهارم مساحت را اشغال میکند. یکی از معدود گزینههای اصلی برای جبران تدریجی این عدم تعادل، ایجاد پروژههای جدید، بزرگمقیاس و بلندمدت در مقیاس توسعه زمینهای بکر پس از جنگ، ساخت خط لوله بایکال-آمور (BAM) و توسعه مجتمع نفت و گاز غرب سیبری در نیمه دوم قرن گذشته است. این پروژهها شامل تعداد زیادی از جوانان عمدتاً از جمهوریهای شوروی سابق بودند که هنوز بخش قابل توجهی از جمعیت دائمی مناطق سیبری و خاور دور کشور را تشکیل میدهند. بدون شک یک پروژه بالقوه با این وسعت در حال حاضر، مجتمع معدن و متالورژی باچارسکی در منطقه تومسک است که بر منافع اجتماعی-اقتصادی حداقل پنج تا هفت منطقه همسایه در آسیای مرکزی روسیه (منطقه تومسک، منطقه کمروو، منطقه نووسیبیرسک، منطقه اومسک، سرزمین آلتایی، خاکاسیا و سرزمین کراسنویارسک) تأثیر میگذارد.
سردبیر KI: میتوان تا حدودی این پیشبینی را در مورد مشارکت متخصصان مناطق نزدیک ذکر شده در بالا، فارغالتحصیلان دانشگاههای این سرزمینها و برخی از نمایندگان سازمانها و شرکتهای تولیدی و تحقیقاتی تخصصی از بخش اروپایی کشورمان در این پروژه درک کرد. اما چه دلیلی، چه انگیزهها و چه امتیازاتی میتواند هجوم گسترده متخصصان شرکتهای خارجی را به این پروژه جلب کند؟ چگونه میتوان جوانانی را از کشورهای نزدیک و دور جذب کرد که حاضر باشند خانههای خود را ترک کنند، شیوه زندگی معمول خود را تغییر دهند و به این منطقه ناآشنا و خشن سیبری بیایند، جایی که خرسهای قهوهای خشمگین و گرسنه در خیابانهای روستاها و شهرها پرسه میزنند، حتی با وجود اینکه رودخانهها، دریاچهها و جنگلهای آن مملو از ماهی و خز ارزشمند است و خاک غنی آن حاوی ذخایر عمده نفت و گاز، طلا و الماس است؟
ام. اس. پاروویچاک: بله، در واقع، برای جذب متخصصان جوان و باتجربه و نمایندگان شرکتهای بینالمللی، باید شرایط جذابی ارائه دهیم که نه تنها حقوق مناسب، بلکه پیشرفت شغلی، مسکن و شرایط زندگی خوب و فعالیتهای تفریحی جالب را نیز تضمین کند. یکی از مشوقهای اصلی برای جوانان، بررسی امکان بالقوه اخذ تابعیت روسیه برای متخصصان و روسای شرکتهای سرمایهگذاری مشترک که حداقل پنج سال در سیبری کار کردهاند و همچنین اعضای خانواده آنها در سطح بین دولتی است. یکی از ابزارهای قانونی میتواند یک توافق بین دولتی باشد که طی سالها و دههها اثبات شده است – قانون PSA (توافقنامه مشارکت در تولید). اگرچه این قانون در تعداد کمی از پروژههای استفاده از زیرخاک ما (یکی از اولین پروژههای مشترک هیدروکربن با شرکای ژاپنی، ساخالین-۱) اجرا و استفاده شده است، نیمی از مواد معدنی استخراج شده متعلق به شریک خارجی است و این شرکتکننده نیز از مزایای مالیاتی قابل توجهی برخوردار است. همچنین پروژههای مشترک مشابهی در مورد مواد معدنی جامد (SM) وجود دارد که در آنها هر دو طرف از حقوق برابر در مورد محصولات استخراج شده برخوردارند و در تصمیمگیریهای مهم مدیریتی از اختیارات برابر برخوردارند. دو نمونه دیگر از همکاریهای بلندمدت موفق توسط دو سرمایهگذاری مشترک در منطقه تومسک نشان داده شده است: شرکت نفت و گاز روسی-هندی امپریال انرژی و شرکت روسی-چینی سیبری-چین در زمینه چوببری و فرآوری چوب در شهر آسینو، ۱۰۰ کیلومتری پایتخت منطقهای.
سردبیر KI: با توجه به آشنایی شما با داستانها و مجموعهها و تکنگاریهای منتشر شدهتان در مورد فعالیت تقریباً نیم قرنیتان در زمینشناسی نفت، گاز و سنگ آهن سیبری، گمان میکنم حداقل تصوری تقریبی از شرکای بالقوه برای مشارکت در اجرای چنین پروژه واقعاً بینظیری، نه تنها در سطح تومسک و سیبری، بلکه در مقیاس ملی و جهانی، دارید. پروژه معدن و متالورژی باچارسکی در منطقه تومسک بدون شک پروژهای است که تقریباً 25 سال از دوران زمینشناسی خود را به آن اختصاص دادهاید. کدام متخصصان و جوانان از کدام کشورها را به عنوان شرکتکنندگان بالقوه و بالفعل در این پروژه تصور میکنید؟
ام. اس. پاروویچاک: سردبیر محترم خبرگزاری، پاسخ به سوال شما نه تنها برای اکثر خوانندگان، بلکه حتی برای شما نیز ممکن است عجیب به نظر برسد، اگرچه شما از قبل تا حدودی با این گزینه آشنا هستید. ما چندین بار به این موضوع پرداختهایم، اما فقط به طور غیرمستقیم و تقریباً انتزاعی. شرکتکنندگان در پروژه مشترک باچار میتوانند شامل متخصصان و شرکتهایی از دو کشور بزرگ، هند و چین باشند که بالاترین رتبهها را در رتبهبندیهای معدن، سنگ آهن و متالورژی دارند. ژاپن نیز میتواند به این لیست اضافه شود؛ با وجود اینکه حتی یک تن از ذخایر یا کانسارهای سنگ آهن خود را در اختیار ندارد، اما یکی از پیشرفتهترین کشورها از نظر متالورژی مدرن و استفاده از طیف گستردهای از فولادها و آلیاژهای ساختاری است که تا همین اواخر تسلط تقریباً جهانی آن را در صنعت خودرو تضمین میکرد. با این حال، دیدگاه من برای حل این مشکل در تمایل به حل دو مشکل بزرگ و تقریباً ناسازگار نهفته است. یکی از آنها قبلاً عملاً در بالا شرح داده شده است و شامل قصد اصلاح جزئی عدم تعادل جمعیت در سیبری است، جایی که تراکم جمعیت در بسیاری از مناطق 2-3 نفر است. استان تومسک، به ویژه، یکی از این مناطق است، اما متأسفانه تنها نیست. سرزمین کراسنویارسک، استان ایرکوتسک، ساخا-یاکوتیا و بسیاری از مناطق دیگر سیبری که در همسایگی آن قرار دارند، نرخهای حتی پایینتری دارند. بخش دوم مشکل ناشی از مشارکت متخصصان و شرکتهایی از چندین منطقه و کشور در پروژه باچار است که در آنها این نرخها بالاترین نرخ در جهان هستند و از تمام هنجارهای حیاتی برای نسبت این دو نسبت حیاتی – حداکثر جمعیت و حداقل مساحت – فراتر میروند. این افراد میتوانند دانشجویان فعلی، فارغ التحصیلان گذشته و آینده برنامه معدن دانشگاه RUDN از این کشورها باشند که برخی از آنها نه تنها آماده بازگشت به روسیه، بلکه به سیبری نیز هستند. برخی دیگر در حال حاضر در حال تکمیل تحصیلات خود در دانشگاه بینالمللی اصلی پایتخت و سایر مؤسسات آموزش عالی هستند یا پس از فارغالتحصیلی در مشاغل مختلفی در پایتخت ما مشغول به کار هستند. طبیعتاً چنین همکاری باید با مشارکت فعال سازمانهای دولتی و سازمانهای عمومی بینالمللی سازماندهی شود و مسائل مربوط به سرمایهگذاری در این پروژه از منابع مختلف تأمین مالی باید طبق اصل PPP (مشارکت عمومی-خصوصی) حل شود.
سردبیر KI: میخائیل استپانوویچ، از شما برای مصاحبه جالب و بسیار مرتبط متشکرم. برخی از پاسخها، به ویژه آنهایی که مربوط به ویژگیهای پیچیده ملی، سنتها، فرهنگ، پیچیدگیهای قوانین مختلف و سطوح روابط بینالملل هستند، بدون ابهام یا قطعی نیستند. با این حال، خود این ایده نه تنها شایسته توجه و بحث دقیق است، بلکه اجرای بالقوه آن در آیندهای بسیار نزدیک، به نفع همه طرفهای درگیر: اجتماعی-اقتصادی، تجاری و صنعتی، فرهنگی و تاریخی، حرفهای و علمی، جمعیتی و حتی ژئوپلیتیکی نیز هست.
البته این مسائل نه تنها برای اقتصاد کشور ما، بلکه برای توسعه و حل وظایف سازمانی استراتژیک نیز از اهمیت بالایی برخوردارند.
از شما متشکریم و مشتاقانه منتظر شنیدن درباره ابتکارات، پروژهها و راهحلهای جدید شما در انجمن جغرافیایی هستیم!
عکس: IA Karavan Info