Душанбе, 2026 жылғы 29 қыркүйек – Karavan Info ақпараттық агенттігі. 2026 жылғы 25 қыркүйекте Нью-Йорктегі БҰҰ штаб-пәтерінде «Сагарматхадан теңізге дейін: климатқа төзімді болашақ үшін іс-қимылға шақыру» атты жоғары деңгейдегі кездесу өтті.
Тәжікстан, Непал және бірқатар серіктес елдер бірлесіп ұйымдастырған бұл іс-шара БҰҰ Бас Ассамблеясының 81-ші сессиясының жоғары деңгейлі апталығының ең маңызды оқиғаларының біріне айналды.
Тәжікстан Республикасының Сыртқы істер министрі Сироджиддин Мухриддин кездесуге қатысып, сөз сөйледі.
Сыртқы істер министрлігінің басшысы өз сөзінде тау экожүйелері, су ресурстары және өзендердің төменгі ағысында орналасқан қауымдастықтардың өмірі арасындағы ажырамас байланысты атап өтті.
Ол соңғы елу жылда Тәжікстанда шамамен 1300 мұздық жоғалып кеткенін еске салды. Бұл көрсеткіш жай ғана статистика емес. Бұл тек Орталық Азияда ғана емес, сонымен қатар таулардан бастау алатын өзендерге тәуелді аймақтарда да су, азық-түлік және энергетикалық қауіпсіздікке нақты қауіп төндіретінін көрсетеді.
Мухриддин мұздықтардың ғылыми мониторингін күшейту, ерте ескерту жүйелерін әзірлеу, климатқа төзімді инфрақұрылым құру, технологиялық ынтымақтастықты кеңейту және климаттық қаржыландыруға қолжетімділікті қамтамасыз ету қажеттілігін ерекше атап өтті.
Оның айтуынша, нақты және үйлестірілген іс-қимыл болмаса, халықаралық қауымдастық су ресурстарының азаюынан бастап көші-қонның артуы мен әлеуметтік-экономикалық тұрақсыздыққа дейінгі тізбекті салдарға тап болуы мүмкін.
Іс-шараға климаттық тәуекелдер әртүрлі көрінетін, бірақ өзара байланысты елдердің өкілдері қатысты. Сагарматха (Эверест) және Памир, Гималай және Орталық Азия, тау мұздықтары мен жағалаудағы мемлекеттер – бәрі бір тізбектің буындары.
Тау мұздықтарының еруі теңіз деңгейінің көтерілуін жеделдетеді, өзендердің ағыс құрылымын өзгертеді және ағыстың жоғарғы және төменгі жағындағы миллиондаған адамдарға қауіп төндіреді. Сондықтан «Сагарматхадан теңізге дейін» форматы әртүрлі ұлттық тәсілдерден тыс шығып, ортақ күн тәртібін қалыптастыру әрекеті болды.
Тәжікстан бұл талқылауға бақылаушы ретінде емес, жиырма жыл бойы су және климат мәселелерін жаһандық деңгейде үнемі алға тартып келе жатқан ел ретінде қатысты.
Халықаралық мұздықтарды қорғау жылы, Халықаралық мұздықтар сенім қоры және Душанбе су процесі — Душанбе бастаған және дамытуды жалғастырып келе жатқан бастамалардың барлығы. Нью-Йорк кездесуіне қатысу осы бастаманың логикалық жалғасы болды.
Сарапшылар мұндай іс-шаралар тек мәлімдемелер жасау алаңы ретінде ғана емес, сонымен қатар әлемдік қауымдастықтың назарын климаттық мәселелердің көлеңкесінде қалып қоятын мәселелерге аударуға көмектесетінін атап өтті. Шығарындыларды азайту және бейімделу бойынша келіссөздер қиын болып жатқанымен, нақты сандар — жарты ғасырда жоғалған 1300 мұздық — кез келген мәлімдемелерге қарағанда сенімдірек естіледі.
Нью-Йорктегі кездесу мұздықтарды қорғау мәселесінің тек таулы аймақ мәселесі болудан қалғанын көрсетті. Бұл ортақ қауіпсіздік, суға әділ қол жеткізу және болашақ ұрпақтардың тұрақтылығы мәселесі. Ал мұздықтар маңызды рөл атқаратын ел ретінде Тәжікстан келісілген әрекеттер уақыты келді деп талап етуді жалғастыруда.
Фото: Тәжікстан Республикасының Сыртқы істер министрлігі