Тожикистон ва Қирғизистон ўртасидаги икки томонлама савдо чегара можароси туфайли кўп йиллик пасайишдан кейин тикланиш белгиларини кўрсатмоқда. 2024 йилнинг дастлабки уч чорагида мамлакатлар ўртасидаги савдо ҳажми 9,1 млн. доллардан ошди, бу 13,5 йилнинг шу даврига нисбатан 2023 фоизга кўпдир. Бироқ, ҳозирги кўрсаткичлар ўзаро савдо ҳажми 37 млн. долларни ташкил этган 2020 йил даражасидан узоқлигича қолмоқда.

Савдо айланмасининг асосий қисми – қарийб 93% ёки қарийб 8,5 миллион доллар – қирғиз маҳсулотларининг Тожикистонга импорти ҳисобига тўғри келади. Шу билан бирга, Тожикистоннинг Қирғизистонга экспорти аҳамиятсиз бўлиб қолмоқда ва атиги 650 минг долларни ташкил этди.

Тожикистон Қирғизистонга пахта иплари, портленд цементи, алюминий маҳсулотлари ва донакли меваларни етказиб беради. Қирғизистондан импортга нефт маҳсулотлари, хираланган шиша, кўмир, брикет ва цемент киради.

Қирғизистоннинг Тожикистоннинг умумий ташқи савдосидаги улуши атиги 0,1% ни ташкил этади, бу эса ушбу савдо алоқаларининг периферик аҳамиятини етакчи шериклар – Россия (22,3%), Хитой (21,2%) ва Қозоғистон (15,0%) фонида намойиш этади.

Савдо ҳажмининг пасайиши 2021 йил апрел ойида тожик-қирғиз чегарасидаги қуролли тўқнашувдан кейин бошланди. Ўшандан бери ушбу мамлакатлар ўртасидаги 970 километр узунликдаги чегара ёпиқ бўлиб қолди. Бу ҳолат логистикани сезиларли даражада мураккаблаштирди ва ҳар икки мамлакатдаги корхоналарни учинчи давлатлар – Ўзбекистон ва Қозоғистон ҳудудларидан минимал товар айланмасини сақлаб қолиш учун фойдаланишга мажбур қилди.

Уч йил ичида савдо ҳажми уч баравар кўпайди – 2020 йилда  37 млн. доллардан 2023 йилда 12 млн. долларгача.

Савдонинг тикланиши, чекланган даражада бўлса ҳам, бизнесни янги шароитларга мослаштириш, шу жумладан қўшни давлатлар орқали муқобил йўналишлардан фойдаланиш билан боғлиқ бўлиши мумкин. Бундан ташқари, қисман иқтисодий фаолиятнинг тикланиши инфратузилмани тиклаш шароитида маҳсулотларга, айниқса цемент ва алюминий каби қурилиш материалларига талабнинг ортиши натижаси бўлиши мумкин.

Ҳозирги қийинчиликларга қарамай, тожик-қирғиз савдо айланмасининг тикланиши иқтисодий алоқаларнинг босқичма-босқич нормаллашаётганидан далолат беради. Кейинги тараққиёт ҳар икки томоннинг иқтисодий шерикликни мустаҳкамлаш борасидаги сиёсий иродаси ва стратегик саъйи-ҳаракатларига боғлиқ бўлади.

Сурат: очиқ манбалардан