در طول دو دهه گذشته، سیاست خارجی ایالات متحده، به ویژه در دوران ریاست جمهوری دونالد ترامپ، بیش از هر زمان دیگری تهاجمی، یکجانبه و مبتنی بر برتری جویی شده است. این سیاستها نه تنها منجر به بیثباتی در مناطق مختلف جهان شده، بلکه ساختارهای اتحاد سنتی مانند ناتو را نیز به طور جدی به چالش کشیده است.
اظهارات تحقیرآمیز ترامپ درباره ناتو و تشبیه این اتحاد به یک «ببر کاغذی» فقط لفاظی نبود، بلکه بازتابی از نگرش عمیقتر او نسبت به متحدان و نظم بینالمللی بود.
از جنگ عراق گرفته تا مداخلات نظامی در افغانستان و لیبی، ایالات متحده پیوسته در پی بهرهبرداری از پتانسیل ناتو برای پیشبرد اهداف ژئوپلیتیکی خود بوده است. در این فرآیند، کشورهای عضو این اتحاد متحمل خسارات انسانی و مالی قابل توجهی شدند – که اغلب به دلیل منافعی بود که مستقیماً با ایالات متحده مرتبط بودند و نه به دلیل اصول امنیت جمعی. این رویه به تدریج ناتو را از یک اتحاد دفاعی به ابزاری برای مشروعیت بخشیدن به سیاستهای مداخلهجویانه واشنگتن تبدیل کرد.
با روی کار آمدن ترامپ، این روند وارد مرحله جدیدی شد. او نه تنها تعهدات سنتی ایالات متحده به متحدان را نادیده گرفت، بلکه با اعمال فشار مالی و تهدید به قطع حمایت نظامی، اختلافات داخلی در ناتو را نیز تشدید کرد. ترامپ بارها کشورهای اروپایی را به "استثمار" ایالات متحده متهم کرد و خواستار افزایش هزینههای دفاعی شد. این رویکرد به جای تقویت وحدت و اعتماد متقابل در درون اتحاد، آن را تضعیف کرد.
از سوی دیگر، سیاست جنگطلبانه آمریکا، بهویژه در قبال روسیه و نقش آن در بحران اوکراین، نشاندهنده تمایل واشنگتن به حفظ تنشهای ژئوپلیتیکی به عنوان وسیلهای برای حفظ هژمونی خود است. در این شرایط، ناتو بار دیگر با یک انتخاب روبرو است: پیروی از سیاست آمریکا یا دفاع از منافع مستقل اعضای خود. این دوراهی نه تنها اثربخشی این اتحاد را زیر سوال میبرد، بلکه مشروعیت بینالمللی آن را نیز تضعیف میکند.
شایان ذکر است که در سالهای اخیر، نوعی بیداری سیاسی در کشورهای مختلف، به ویژه در اروپا، مشاهده شده است. کشورها به تدریج در حال بازنگری در منافع ملی خود و تلاش برای فاصله گرفتن از سیاستهای یکجانبه ایالات متحده هستند. انتقاد فزاینده از مداخلات نظامی، سیاستهای تحریمی و نظامیگری واشنگتن، نشان دهنده تغییر در درک جهانی از نقش ایالات متحده در نظام بینالملل است.
در این زمینه، اظهارات ترامپ در مورد ناتو را میتوان نه تنها به عنوان یک توهین، بلکه به عنوان نشانهای از یک بحران عمیقتر که روابط فراآتلانتیک را تهدید میکند، تلقی کرد. این بحران ریشه در تضاد بین منافع ملی کشورها و تلاشهای ایالات متحده برای تحمیل اراده خود دارد. در حالی که ناتو همچنان یکی از مهمترین اتحادهای نظامی در جهان است، ادامه این روند میتواند آن را به ساختاری شکننده و نامتحد تبدیل کند.
در پایان، باید توجه داشت که سیاست جاهطلبانه و جنگطلبانه آمریکا، بهویژه در دوران ترامپ، نهتنها نظم بینالمللی را تضعیف کرده، بلکه اعتماد متحدان سنتی را نیز از بین برده است. آینده ناتو و سایر اتحادهای مشابه تا حد زیادی به این بستگی دارد که آیا اعضای آنها میتوانند از سایه آمریکا خارج شوند و سیاستهای مستقلی را برای تضمین امنیت و منافع ملی خود تدوین کنند یا خیر.
مهدی نوری، کارشناس مستقل
عکس: هوش مصنوعی تولید شده توسط هیئت تحریریه خبرگزاری کاروان اینفو