دوشنبه، ۸ آوریل ۲۰۲۶ – خبرگزاری کاروان اینفو. بیانیه سعدی شریفی، سفیر تاجیکستان در افغانستان، مبنی بر اینکه «هیچ مشکل امنیتی جدی» در مرز تاجیکستان و افغانستان وجود ندارد، در بحبوحه خطرات مداوم و روابط مبهم بین مقامات دوشنبه و کابل منتشر میشود.
این دیپلمات تاجیک که در تاریخ ۵ آوریل در کابل در گفتگوی مشورتی افغانستان و آسیای مرکزی – اولین مجمع از این نوع از سال ۲۰۲۱ – صحبت میکرد، عملاً تلاشهای نیروهای امنیتی طالبان برای تثبیت وضعیت در مرز را تأیید کرد. این خبر توسط بیبیسی به نقل از وزارت امور خارجه افغانستان گزارش شده است.
با این حال، مقامات تاجیکستان هنوز به طور علنی در مورد این اظهارات اظهار نظر نکردهاند و این امر جای تفسیر و تأکید بر حساسیت موضوع را باقی میگذارد.
این مجمع در کابل نمایندگانی از تمام کشورهای آسیای مرکزی – تاجیکستان، ازبکستان، قرقیزستان، ترکمنستان و قزاقستان – را گرد هم آورد. مشارکت دوشنبه در چنین مجمعی، علیرغم عدم به رسمیت شناختن رسمی دولت طالبان، نشان دهنده گسترش تدریجی تماسهای دیپلماتیک است.
از سال ۲۰۲۱، تاجیکستان تنها کشور منطقه است که رسماً روابط مستقیمی با طالبان ندارد. با این حال، در ماههای اخیر، گزارشهای مربوط به جلسات و رایزنیها به طور فزایندهای افزایش یافته است که ممکن است نشاندهنده تغییر تدریجی رویکرد باشد.
اظهارات سعدی شریفی در مورد اولویت امنیت افغانستان برای سیاست خارجی تاجیکستان با این منطق مطابقت دارد: این موضوع نه به رسمیت شناختن سیاسی، بلکه به همکاری عملگرایانه در مورد مسائلی که مستقیماً بر امنیت ملی تأثیر میگذارند، مربوط میشود.
علاوه بر مسائل امنیتی، این دیدار بر ادغام اقتصادی و منطقهای نیز متمرکز بود. امیرخان متقی، وزیر امور خارجه افغانستان، اظهار داشت که دو طرف قصد دارند نقشه راهی برای همکاری در زمینههای سیاست، اقتصاد، امنیت و محیط زیست تدوین کنند.
به گفته او، تجارت بین افغانستان و کشورهای آسیای میانه در سال ۲۰۲۵ به ۲.۷ میلیارد دلار خواهد رسید. انتظار میرود این رقم در آینده نزدیک به چهار برابر شده و به ۱۰ میلیارد دلار برسد.
تمرکز اصلی بر پروژههای زیرساختی بزرگ است. این پروژهها شامل خط لوله گاز تاپی، پروژه انرژی کاسا-۱۰۰۰ و طرح راهآهن افغان-ترانس میشوند که قرار است آسیای مرکزی و جنوبی را به هم متصل کنند.
طرف افغان گزارش داد که ۲۵ کیلومتر از خط لوله تاپی بین هرات و ترکمنستان قبلاً کشیده شده و ۱۲۰ کیلومتر دیگر آماده ساخت است.
سفیر ترکمنستان، خوجه عوضوف، خاطرنشان کرد که سطح فعلی امنیت در افغانستان امکان به پایان رساندن اجرای این پروژهها را – تقریباً تا پایان سال ۲۰۲۶ – فراهم میکند. در این صورت، هرات میتواند به یک قطب صنعتی بزرگ متصل به منابع ترکمنستان تبدیل شود.
علیرغم لفاظیهای مثبت، مسائل امنیتی همچنان در دستور کار منطقهای محوری هستند. تهدیدات مشترک شناسایی شده توسط طرف افغان شامل تروریسم، قاچاق مواد مخدر، مهاجرت غیرقانونی و تغییرات اقلیمی است.
توجه ویژهای به مرز طولانی افغانستان با سه کشور آسیای مرکزی – تاجیکستان، ازبکستان و ترکمنستان – که در مجموع ۲۳۲۹ کیلومتر است، معطوف شده است.
در این زمینه، مسائل عملی نیز مورد بحث قرار گرفت، مانند تقویت سواحل و بهروزرسانی علائم مرزی در رودخانه آمو دریا. پیش از این، عدم اطمینان در مناطق خاص، به ویژه در رودخانه پنج، منجر به حوادثی بین مرزبانان تاجیک و نمایندگان طالبان شده بود.
اظهارات مبنی بر ثبات در مرز با وقایع ماههای اخیر در تضاد است. در پایان سال گذشته و آغاز امسال، چندین حمله به تاجیکستان از افغانستان انجام شد که منجر به کشته شدن افرادی از جمله شهروندان چینی شد.
مقامات طالبان دخالت در این حملات را رد کردند و ادعا کردند که اشخاص ثالثی که علاقهمند به بدتر شدن روابط بین دو کشور هستند، پشت این حملات هستند. دوشنبه، به نوبه خود، از طرف افغان خواست تا عاملان را دستگیر و امنیت را تضمین کند.
وضعیت پیرامون روابط افغانستان و پاکستان همچنان عامل دیگری برای تنش است. در طول این دیدار، طرفین بر لزوم حل مناقشه بین کابل و اسلام آباد از طریق دیپلماتیک تأکید کردند. این بحثها به موازات مذاکرات بین نمایندگان طالبان و پاکستان در ارومچی چین انجام شد.
وضعیت پیرامون روابط تاجیکستان و افغانستان به طور فزایندهای تلاش دوشنبه برای ایجاد تعادل بین موضع سیاسی و منافع عملی خود را نشان میدهد.
از یک سو، تاجیکستان موضع رسمی سرسختانهای در مورد عدم به رسمیت شناختن طالبان دارد و از سوی دیگر، عوامل عینی مانند امنیت مرزی، پروژههای اقتصادی و همگرایی منطقهای نیازمند همکاری هستند.
نشست کابل و اظهارات سفیر تاجیکستان نشان میدهد که این گفتگو، هرچند در قالبی محدود و محتاطانه، در حال انجام است. سوال این است که آیا این گفتگو به مبنایی برای عادیسازی گستردهتر روابط تبدیل خواهد شد یا ابزاری برای تعامل هدفمند در مورد مسائل امنیتی باقی خواهد ماند.
عکس: وزارت امور خارجه افغانستان