АУҒАНСТАН, 2026 жылғы 6 ақпан — Karavan Info жаңалықтар агенттігі. Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму бағдарламасының (БҰҰДБ) жаңа есебінде Талибанның әрекеттері Ауғанстандағы отандық және шетелдік инвесторлардың көңілін қалдырғаны айтылған.
Есепке сәйкес, банк шектеулері, әлсіз инфрақұрылым және тұрақты тұрақсыздық инвестицияларға кедергі келтіреді. Есепте халықтың тек алты пайызының ғана банк шоты бар екені атап өтілген.
Талибан өкілдерінің Ауғанстан инвестиция үшін қолайлы жағдайлар жасады деген тұрақты мәлімдемелеріне қарамастан, БҰҰ-ның жаңа есебі қозғалыстың ішкі немесе шетелдік инвестицияларды тарта алмағанын көрсетеді. Қазіргі саясат адамдардың өмірін жақсартып қана қоймай, сонымен қатар елдің экономикалық дағдарысын одан әрі ушықтырып, жеке секторды көптеген қиындықтарға душар етті.
Күрделі әкімшілік рәсімдер, ресми қаржы көздеріне шектеулі қолжетімділік, көлік шығындарының жоғарылығы, нашар инфрақұрылым, әсіресе электр энергиясының тапшылығы және көршілес елдерге тәуелділік жеке сектордың дамуына кедергі келтіретін негізгі факторлар болып саналады.
Ауғанстан экспорты Пәкістан порттарына қатты тәуелді, бірақ Кабул мен Исламабад арасындағы саяси шиеленіс шекаралардың жабылуына әкеліп соқты, бұл ауған бизнесіне миллиондаған доллар шығын әкелді. Талибан балама экспорт жолдарын табуға уәде берді, бірақ бұл процесс көп уақытты алады және әртүрлі шектеулерге тап болады.
Өткен ақпан айында Талибан өкілдері «Ауғанстанға инвестиция тарту» конференциясында инвесторларды ынталандыру және қайта кіру үшін арнайы шараларды енгізгенін мәлімдеді. Экономикалық істер жөніндегі вице-премьер-министр Абдул-Ғани Барадар инвестициялық компанияларға әр кезеңде қолдау, ынталандыру және мүмкіндіктер беруге уәде берді. Алайда, бір жылдан кейін мұндай шаралардың немесе қолдаудың айқын белгілері көрінбейді.
БҰҰДБ мәліметтері бойынша, отандық және шетелдік инвесторлар әкімшілік қиындықтарға, лицензиялау бойынша нақты нұсқаулардың болмауына, салық салу рәсімдерінің ашық еместігіне және заңдардың өз бетінше орындалуына шағымданады. Осы мәселелер инвесторлардың көңілін қалдырды.
Ең күрделі мәселе ресми банк жүйесіне қол жеткізудің өте шектеулі болуы болып қала береді. Халықаралық санкциялар Ауғанстанды әлемдік банк жүйесі мен нарықтарынан оқшаулап, көптеген қаржылық операцияларды бейресми түрде немесе хавала жүйелері арқылы жүргізуге мәжбүр етті.* Ақша айырбастаушылар қаражат айналымында маңызды рөл атқарады. Хавала жүйесі арқылы жыл сайын бес миллиард доллардан астам қаражат өтеді. Екінші жағынан, Ауғанстандағы банк мәдениеті өте әлсіз — халықтың тек алты пайызында ғана банк шоттары бар.
Дегенмен, есепте көңіл көншітетін жайт атап өтілген:
«Ауғанстан халқының 70 пайыздан астамы ұялы телефондарға қол жеткізе алады. Бұл жаңа қаржы технологиялары мен цифрлық банкингті дамыту үшін қолайлы негіз бола алады».
Есепке сәйкес, қаржылық тұрақсыздық ел экономикасындағы жеке сектордың рөлін әлсіретті. Дегенмен, азық-түлік, сусындар және металл өнімдері сияқты кейбір салалар салыстырмалы түрде жақсы жұмыс істеп жатыр және өсу әлеуеті бар.
* Гавала — дәстүрлі банктерді пайдаланбай немесе қолма-қол ақшаны шекарадан физикалық түрде өткізбей адамдар арасында ақша аударуға мүмкіндік беретін бейресми, сенімге негізделген қаржылық есеп айырысу жүйесі.
Фото: Евгения Новоженина/Reuters