Душанбе, 2026 жылғы 23 наурыз – Karavan Info ақпараттық агенттігі. Халықаралық қауымдастық алғаш рет жаңа экологиялық маңызды оқиғаны атап өтуде: 2025 жылы Тәжікстанның бастамасымен белгіленіп, БҰҰ Бас Ассамблеясының қарарында бекітілген Халықаралық мұздықтарды қорғау күні.
Тұщы судың болашағы жөніндегі жаһандық диалогтың алдыңғы қатарында бүгінде айтарлықтай су ресурстарына ие республиканың тұруы символикалық мәнге ие.
Тәжікстан мұздықтары Орталық Азияның су ресурстарының 60%-ын құрайды, бұл аймақтағы экожүйелер мен экономиканың тұрақтылығын қамтамасыз етеді.
Дегенмен, климаттың өзгеруінің жеделдеуі бұл табиғи тепе-теңдікке қауіп төндіруде: сарапшылардың бағалауы бойынша, әлемдегі мұздықтардың айтарлықтай бөлігі жоғалып кеткен, ал тек 2023 жылы шамамен 600 гигатонна тұщы су жоғалған.
Ел ішіндегі жағдай әсіресе алаңдатарлық: шамамен 14 000 мұздықтың шамамен 1300-і жоғалып кеткен. Бұл процестер аймақтың сумен жабдықтауына, ауыл шаруашылығына және энергетикалық қауіпсіздігіне тікелей әсер етеді.
Халықаралық күш-жігерді біріктірудегі маңызды қадам 2025 жылдың мамыр айында Душанбеде өткен, шамамен 80 ел мен халықаралық ұйымдардың өкілдерін біріктірген мұздықтарды қорғау жөніндегі бірінші халықаралық жоғары деңгейлі конференция болды.
Тәжікстан Республикасының Президенті Эмомали Рахмон өз сөзінде мұздықтардың еруі жергілікті емес, жаһандық қауіп төндіретінін және бүкіл халықаралық қауымдастықтың үйлестірілген іс-қимылын қажет ететінін атап өтті.
Тәжікстан мәселені шешуге кешенді тәсіл ұсынып отыр. Негізгі бағыттарға мыналар жатады:
- мұздықтардың стратегиялық рөлі туралы қоғамның хабардарлығын арттыру
- халықаралық ынтымақтастықты дамыту және ғылыми деректермен алмасу
- жүйелік мониторингті құру және ғылыми зерттеулерді кеңейту
- әлеуметтік-экономикалық салдарды азайту бойынша ұжымдық шараларды әзірлеу
Нақты бастамаларға мұздықтарды зерттеу бойынша халықаралық ғылыми экспедиция өткізу және аймақтық гляциология зертханасын құру кіреді. Ел сонымен қатар әртүрлі елдердің ғылыми әлеуетін біріктіруге бағытталған 2025-2034 жылдарға арналған мұздықтар ғылымы бойынша онжылдық іс-қимылды белсенді түрде насихаттауда.
Соңғы жылдары Тәжікстан өзін халықаралық су күн тәртібінің негізгі қозғаушы күші ретінде танытты. Ел су және климат мәселелері бойынша БҰҰ-ның 15 қарарына бастамашылық жасады.
Климаттық қиындықтардың артуына байланысты мұздықтар тек табиғи ресурс қана емес, сонымен қатар геосаяси тұрақтылық факторына айналуда. Осыған байланысты Тәжікстанның күш-жігері стратегиялық маңызға ие болып, су қауіпсіздігі саласындағы халықаралық ынтымақтастықтың жаңа архитектурасын қалыптастырады.
ФОТО: NIAT «Ховар»