Куба төңірегіндегі жағдай ескі одақ моделінің бұрынғыдай жұмыс істемейтінін тағы да көрсетті. Тұрақты блоктармен, айқын қолдау желілерімен және үнсіз кепілдіктермен сипатталатын әлем біртіндеп өткеннің еншісіне айналып, әлдеқайда қатал және прагматикалық шындыққа жол беріп келеді.

Ұзақ уақыт бойы елдердің берік базасы – қиын кезеңдерде сенім арта алатын стратегиялық серіктестері болғандай көрінді. Дегенмен, бүгінде тіпті ұзақ мерзімді ынтымақтастық тарихы бар мемлекеттер де өз проблемаларына жалғыз өзі тап болып барады. Ал Куба осы өзгерістің ең жарқын мысалдарының бірі болып табылады.

Гавана ондаған жылдар бойы идеология мен прагматизмді теңестіре отырып, негізгі шетелдік серіктестермен қарым-қатынас орнатты. Бірақ қазіргі жағдайда, үздіксіз байланыстар мен дипломатиялық риторикаға қарамастан, ел дағдарыс кезінде шынайы қауіпсіздік торы бола алатын қолдау деңгейін ала алмады. Байланыстар сақталуда, бірақ олардың практикалық тиімділігі күмән тудыруда.

Басқа аймақтарда да осындай жағдай байқалады. Иран мен Венесуэла айналасында да мемлекеттер ең алдымен өз ресурстарына сүйенуге мәжбүр болатын логика пайда болуда. Одақтардың жойылып кетпеуі, бірақ олар маңызды сәттерде сенімділігін жоғалтуда.

Дәл осы тұрғыда Кубаның Америка Құрама Штаттарымен диалогқа қарай қадамдары ерекше емес, керісінше қалыпты жағдай болып көрінеді. Қысым мен шектеулі ресурстар жағдайында Гавана идеологияға емес, өмір сүру мен тұрақтану қажеттілігіне сүйене отырып, өзара әрекеттесудің балама арналарын іздей бастады.

Дональд Трамп бұл жағдайда сыртқы саясат нақты есептеулер мен күш көрсетуге негізделген тәсілді бейнелейді. Мұндай ойыншылар үшін маңыздысы декларациялар емес, тез және нақты нәтижелерге қол жеткізе алатын нақты келісімдер.

Осылайша, Кубаның айналасында болып жатқан оқиғалар кең ауқымды үрдісті көрсетеді: қазіргі геосаясат иллюзияларға аз орын қалдырады. Одақтық қатынастар икемді, жағдайға байланысты және көбінесе ұлттық мүдделерден кейінгі орынға ие бола бастады.

Генри Киссинджер бір кездері былай деп атап өткен:

«Мемлекеттердің тұрақты достары жоқ — олардың тұрақты мүдделері бар».

Ал бүгінде бұл формула тек өзектілігін арттырып қана қоймай, халықаралық қатынастардың негізгі қағидатына айналып келе жатқан сияқты.

Саяси шолушы Әділет Еркінбаев

Фото: А. Еркінбаевтың коллажы