Қытайдан Орталық Азияға жиналған тікелей инвестиция көлемі 10 жыл ішінде екі есеге жуық өсті.
Орталық Азия-Қытай саммитінде
Фото : REUTERS
Еуразиялық даму банкінің 25 желтоқсанда жарияланған «Қытай және Еуразия аймағы: инвестициялық ағындарды талдау» атты есебіне сәйкес, Қытайдан Орталық Азияға тікелей шетелдік инвестициялар (ТШИ) жыл сайын өсіп, аймақ экономикасындағы үлесін арттырып келеді.
Осы инвестициялармен Қытай энергетика, инфрақұрылым және өндіріс сияқты негізгі экономикалық салалардағы өз орнын нығайтып келе жатқаны атап өтілді.
Сонымен қатар, бұл инвестициялар аймақтың экономикалық өсуіне, экологиялық жағдайды жақсартуға және инфрақұрылымды жаңғыртуға ықпал етеді.
Есепте Қытайдың Орталық Азиядағы тікелей шетелдік инвестицияларының көлемі 2016 жылы 19,6 миллиард доллардан 2025 жылдың ортасына қарай 35,9 миллиард долларға дейін өскені айтылған. Нақтырақ айтқанда, бұл инвестициялардың 32%-ы Қазақстан экономикасына, 30%-ы Өзбекстанға, 27%-ы Түрікменстанға, 6%-ы Тәжікстанға және 5%-ы Қырғызстанға инвестицияланған.
Тәжікстан
Соңғы онжылдықта Тәжікстанға салынған Қытайдың ТШИ көлемі 1,4 миллиард доллардан 2,2 миллиард долларға дейін өсті. Тәжікстан Қытайдың Орталық Азиядағы ТШИ портфолиосының 6%-ын құрайды. Қытай инвестицияларының көпшілігі екі салаға шоғырланған: шикізат және өндіріс.
Шикізат секторы барлық инвестициялардың 45%-ын (978 миллион доллар) алады, соңғы 10 жылда жылдық өсім 5%-ды құрады. Өңдеу өнеркәсібі 42%-ды (911 миллион доллар) құрайды, өсу қарқыны жылына 2,3% құрайды.
Қазіргі уақытта Тәжікстанға Қытайдың тікелей инвестициялары бір белсенді өнеркәсіптік жобадан және жаңартылатын энергия саласындағы бірқатар перспективалы бастамалардан тұрады.
Іске асырылып жатқан негізгі жоба — Соғды облысындағы алтын кенішін игеру. Инвестиция қытайлық инвестордың 50%-ына иелік ететін бірлескен кәсіпорын арқылы жүзеге асырылады. Жалпы бюджет 136 миллион АҚШ долларын құрайды деп бағалануда.
Эмомали Рахмон тау-кен өндіру және өңдеу зауытын пайдалануға берді.
Сурет Тәжікстан президентінің баспасөз қызметінің рұқсатымен
Жоба компанияның өз қаражаты есебінен жүзеге асырылуда, олар күрделі тау-кен жұмыстарына, шахта инфрақұрылымына және жабдықтар сатып алуға жұмсалуда.
2025 және 2028 жылдар аралығында қытайлық компания қуаты 1,5 ГВт-қа дейінгі күн электр станциясын салуды жоспарлап отыр.
Сонымен қатар, тағы бір компания екі жобаны әзірлеуде: Соғды облысында 500 МВт күн электр станциясы және Хатлонда күн модульдерін шығаратын зауыт.
Барлық жобалар қабылдаушы елдің тікелей бюджеттік қолдауынсыз, қытайлық компаниялардың өз қаражатына негізделген бастапқы инвестициялар болып табылады. Күрделі құрылыс техникалық-экономикалық негіздемелер аяқталғаннан және учаскені бекіткеннен кейін 2025-2026 жылдардың екінші жартысында басталады деп күтілуде.
Қазақстан
2025 жылы Қытайдың Қазақстанға тікелей инвестицияларының жалпы көлемі 11,4 миллиард АҚШ долларын құрайды, қытайлық компаниялар өндіріс саласына, энергетикаға және инфрақұрылымға белсенді түрде инвестиция салуда.
Ең ірі жобалардың бірі — Атырау облысындағы газ-химия кешеніне ірі қытайлық холдингтің қатысуы. 2024 жылы жаңа жобалар — Шымкенттегі металлургиялық зауыт және жел электр станциялары іске қосылды.
Қырғызстан
Қырғызстанға салынған Қытайдың тікелей шетелдік инвестициясы 2,1 миллиард долларды құрайды, бұл Орталық Азияға салынған Қытай инвестицияларының жалпы көлемінің 5,8%-ына сәйкес келеді.
Инвестициялардың негізгі бөлігі тау-кен және өңдеу өнеркәсібіне жұмсалады.
Ірі жобалардың қатарында күн электр станциясының құрылысы және 2024 жылы басталған Қырғызстан-Өзбекстан теміржолы бар. Қытай елдегі инфрақұрылымды, соның ішінде логистика мен қалдықтарды қайта өңдеуді дамытуды жалғастыруда.
Түркіменстан
Түрікменстанға тікелей Қытай инвестициялары 2025 жылдың ортасына қарай 5,6 миллиард доллардан 9,5 миллиард долларға дейін өсті. Негізгі өсім 2016-2021 жылдардағы энергетикалық жобалардан болды.
Негізгі жобалардың бірі — қытайлық банктің қатысуымен ірі кен орнын игеру. Соңғы жылдары қытайлық инвесторлар назарын қолданыстағы жобаларды пайдалануға аударды.
Өзбекстан
Өзбекстан Орталық Азиядағы Қытайдың ТШИ-нің екінші ірі алушысына айналды. 2025 жылғы жағдай бойынша жиынтық инвестициялар 10,7 миллиард АҚШ долларын құрады, бұл аймақтағы Қытай инвестицияларының жалпы көлемінің 30%-ын құрайды.
Инвестициялардың негізгі бөлігі энергетика саласына (51%), өндіріске (31%) және жаңартылатын энергия көздеріне бағытталған.
Ең ірі жобалардың бірі — Бұхара облысында 3,3 миллиард доллар инвестиция салынған олефин кешенінің құрылысы. Жел электр станциялары мен газ инфрақұрылымы да дамып келеді.
Авторы: Пайрав Чоршанбиев, Азия-Плюс
Редакция құрамы: Караван Инфо И.А.