Душанбе, 2026-жылдын 14-марты – Karavan Info маалымат агенттиги. Чыгыш Европа жана Борбордук Азиядагы аялдардын дээрлик 70% төрөт учурунда ар кандай туура эмес же сыйлабастык мамилеге дуушар болушкан. Бул тууралуу Бириккен Улуттар Уюмунун Калк фондунун (UNFPA) саламаттыкты сактоо системасындагы аялдардын укуктары боюнча жаңы изилдөө отчетунда айтылат.

Изилдөөгө ылайык, бир нече аймактык медициналык мекемелердеги аялдар төрөт учурунда сый-урмат жана коопсуз медициналык жардамдын негизги стандарттарын бузууга дуушар болушат. Эң көп кездешкен көйгөйлөргө бейтаптын макулдугусуз жасалган медициналык процедуралар, оозеки кордук, физикалык кысым жана купуялуулукту бузуу кирет.

Отчетто мындай көрүнүштөр аялдардын физикалык ден соолугуна гана эмес, алардын психологиялык жыргалчылыгына, ошондой эле жалпысынан саламаттыкты сактоо системасына болгон ишеним деңгээлине олуттуу таасирин тийгизиши мүмкүн экени баса белгиленет.

БУУнун Калк фонду тарабынан жүргүзүлгөн изилдөөгө ылайык, төмөнкү индикаторлор аныкталган:

• Аялдардын 67% төрөт учурунда медициналык кызматкерлер тарабынан катаал же сыйлабаган мамилеге кабылганын билдиришкен;
• Респонденттердин 48,1% акушердик процедуралардан — мисалы, кесарево же эпизиотомиядан — өздөрүнүн маалыматтуу макулдугун албастан өтүшкөнүн айтышкан;
• Аялдардын 24%ы оозеки зомбулук же кемсинтүүчү мамиле болгон учурларды билдиришкен;
• болжол менен ар бир он аялдын бири физикалык же сексуалдык кысымга кабылган учурларды билдирген;
• Сурамжылоого катышкандардын 53,7%ы "акушердик зомбулук" түшүнүгү жөнүндө мурда билбегенин мойнуна алышкан;
• Аялдардын 2% гана бул окуялар тууралуу расмий түрдө билдиришкен же арыз жазышкан.

Адистердин айтымында, расмий даттануулардын мындай төмөн деңгээли аялдардын өз укуктарын билбегендигинен, медициналык мекемелерден корккондугунан же натыйжалуу даттануулардын жана бейтаптарды коргоо механизмдеринин жоктугунан болушу мүмкүн.

Бул жыйынтыктарды эске алуу менен, Бириккен Улуттар Уюмунун Калк фонду Европа Кеңеши менен биргеликте аймактагы өкмөттөрдү, ошондой эле саламаттыкты сактоо кызматкерлерин акушердик зомбулуктун алдын алууга жана аялдар үчүн медициналык жардамдын сапатын жакшыртууга багытталган комплекстүү стратегияларды иштеп чыгууга чакырды.

Сунушталган чаралардын арасында төмөнкүлөр бар:

• бейтаптардын укуктарын коргоого багытталган мыйзам чыгаруу ченемдерин иштеп чыгуу жана кабыл алуу;
• медициналык этикалык стандарттарды сактоого көзөмөлдү күчөтүү;
• медициналык кызматкерлер үчүн бейтаптардын укуктары боюнча билим берүү программаларын ишке ашыруу;
• ачык-айкын жоопкерчилик механизмдерин жана даттануулар системасын түзүү;
• аялдардын кош бойлуулук жана төрөт учурундагы өз укуктары жөнүндө маалымдуулугун жогорулатуу.

ЮНФПА төрөт учурунда аялдарга сый-урмат менен жана гумандуу мамиле кылуу сапаттуу саламаттыкты сактоо системасынын маанилүү элементи экенин баса белгилейт.

Уюмдун өкүлдөрү: "Бейтаптарга сый мамиле кылуу артыкчылык эмес, тескерисинче, аялдарга жогорку сапаттагы кам көрүүнү камсыз кылуу жана алардын кадыр-баркын коргоо үчүн зарыл шарт болуп саналат", – деп белгилешет.

Адистердин айтымында, мындай чараларды ишке ашыруу саламаттыкты сактоо системасына болгон ишенимди жогорулатат, акушердик жардамдын сапатын жакшыртат жана аймактын медициналык мекемелеринде аялдардын негизги укуктарынын сакталышын камсыздайт.

СҮРӨТ: Жасалма интеллект түзүлгөн