ООГАНСТАН, 2026-жылдын 6-февралы — Karavan Info маалымат агенттиги. Бириккен Улуттар Уюмунун Өнүктүрүү программасынын (БУУӨП) жаңы отчетунда талиптердин аракеттери Ооганстандагы ата мекендик жана чет элдик инвесторлорду көңүлүн калтырганы айтылат.

Отчетко ылайык, банк чектөөлөрү, инфраструктуранын алсыздыгы жана туруксуздуктун уланып жатканы инвестицияга олуттуу тоскоолдук болуп саналат. Отчетто калктын алты пайызынын гана банк эсеби бар экени белгиленген.

Талибан өкүлдөрү Ооганстан инвестиция салуу үчүн жагымдуу шарттарды түзгөн деген тынымсыз билдирүүлөрүнө карабастан, БУУнун жаңы отчетунда кыймыл ички да, чет элдик да инвестицияларды тарта албаганы көрсөтүлгөн. Азыркы саясат адамдардын жашоосун жакшырта албастан, өлкөнүн экономикалык кризисин ого бетер күчөтүп, жеке секторду көптөгөн кыйынчылыктарга дуушар кылды.

Татаал административдик жол-жоболор, расмий каржы булактарына чектелген мүмкүнчүлүк, транспорттук чыгымдардын жогорулугу, начар инфраструктура – айрыкча электр энергиясынын жетишсиздиги – жана коңшу өлкөлөргө көз карандылык жеке сектордун өнүгүшүнө негизги тоскоолдуктар болуп эсептелет.

Ооган экспорту Пакистандын портторуна абдан көз каранды, бирок Кабул менен Исламабаддын ортосундагы саясий чыңалуу чек аралардын жабылышына алып келип, ооган бизнесине миллиондогон долларлык чыгым алып келди. Талибан альтернативдүү экспорттук жолдорду табууга убада берген, бирок бул процесс көп убакытты талап кылат жана ар кандай чектөөлөргө туш болууда.

Өткөн жылдын февраль айында Талибандын өкүлдөрү "Ооганстанга инвестицияларды тартуу" конференциясында инвесторлорду кубаттоо жана кайра кирүү үчүн атайын чараларды көргөнүн жарыялашкан. Экономикалык маселелер боюнча вице-премьер-министр Абдул-Гани Барадар инвестиция салуучу компанияларга ар бир этапта колдоо, стимулдар жана мүмкүнчүлүктөр менен камсыз кылууга убада берген. Бирок, бир жылдан кийин мындай чаралардын же колдоонун ачык белгилери байкала элек.

БУУнун Өнүктүрүү Программасынын маалыматы боюнча, ата мекендик жана чет элдик инвесторлор административдик татаалдыктарга, лицензиялоо боюнча так көрсөтмөлөрдүн жоктугуна, салык жол-жоболорунун тунук эместигине жана мыйзамдардын өзүм билемдик менен аткарылышына нааразы. Дал ушул маселелер инвесторлорду көңүлүн калтырды.

Эң олуттуу көйгөй расмий банк системасына өтө чектелүү мүмкүнчүлүк бойдон калууда. Эл аралык санкциялар Ооганстанды дүйнөлүк банк системасынан жана рыноктордон обочолонтуп, көпчүлүк финансылык бүтүмдөрдү расмий эмес түрдө же хавала системалары аркылуу жүргүзүүгө мажбур кылды.* Акча алмаштыруучулар каражаттардын жүгүртүлүшүндө маанилүү ролду ойношот. Хавала системасы аркылуу жыл сайын беш миллиард доллардан ашык акча өтөт. Башка жагынан алганда, Ооганстандагы банк маданияты өтө алсыз — калктын алты пайызынын гана банк эсептери бар.

Бирок, отчетто көңүлдү көтөрүүчү жагдай белгиленет:

"Ооганстан калкынын 70 пайыздан ашыгы уюлдук телефондорго ээ. Бул жаңы финансылык технологияларды жана санариптик банк ишин өнүктүрүү үчүн жагымдуу негиз түзүшү мүмкүн."

Отчетко ылайык, каржылык туруксуздук өлкөнүн экономикасындагы жеке сектордун ролун алсыратты. Бирок, тамак-аш, суусундуктар жана металл буюмдары сыяктуу айрым тармактар салыштырмалуу жакшы иштеп жатат жана өсүү мүмкүнчүлүгүнө ээ.

* Хавала – бул салттуу банктарды колдонбостон же чек аралар аркылуу накталай акчаны физикалык жол менен жылдырбастан, адамдардын ортосунда акча которууга мүмкүндүк берген расмий эмес, ишенимге негизделген финансылык эсептешүү системасы.

Сүрөт: Евгения Новоженина/Reuters