Аль-Фараби атындагы Казак улуттук университетинде "Жаңы Конституция – Жаңы адилеттүү Казакстан – Демократиялык өнүгүүнүн жаңы мүмкүнчүлүктөрү" деген темада кеңири масштабдуу тегерек стол өттү.
Университеттин окумуштуулары жана эксперттери мамлекет менен коомдун ортосундагы өз ара аракеттенүүнү күчөтүүнү максат кылган жаңыртылган конституциялык моделдин негизги аспектилерин талкуулашты.
Жыйынды Башкармалыктын төрагасынын орун басары – КазМУнун биринчи проректору Эркин Дуйсенов жана Юридикалык факультеттин деканы Уалихан Ахатов алып барышты.
Талкууну ачып жатып, Эркин Дүйсенов жаңыртылган Конституция өлкөнүн өнүгүүсүнүн жаңы этабын аныктаган фундаменталдык укуктук документ экенин баса белгиледи. Баяндамачынын айтымында, конституциялык реформа мамлекеттик институттарды модернизациялоого гана эмес, коомдогу укуктук маалымдуулукту жогорулатууга жана жарандардын мамлекеттик башкарууга катышуусун кеңейтүүгө да багытталган. Бул өзгөртүүлөр өлкөнүн туруктуу өнүгүүсүн, мыйзам үстөмдүгүн жана коомдук ынтымакты камсыз кылган стратегиялык кадам болуп саналат.
Талкуу учурунда Мамлекет жана укук теориясы жана тарыхы, конституциялык жана административдик укук кафедрасынын башчысы, доцент Карлыгаш Усеинова конституциялык түзөтүүлөрдүн илимий жана укуктук аспектилерин терең талдоо жүргүздү.
Ошондой эле, юридикалык илимдердин доктору Дина Баймаханова, философия жана саясат таануу факультетинин деканы Бекжан Меирбаев жана тарых факультетинин деканы Досбол Байгунаков негизги баяндамаларды жасашты. Окумуштуулар Негизги Мыйзамга киргизилген өзгөртүүлөрдү саясий, укуктук жана тарыхый уландылуулуктун көз карашынан ар тараптуу карап чыгышты.
Катышуучулар мамлекет менен коомдун ортосундагы өз ара ишенимди жана жоопкерчиликти чыңдоодогу жаңы конституциялык моделдин ролу боюнча пикир алмашышты. Эксперттер жүргүзүлүп жаткан реформаларды илимий жактан колдоонун маанилүүлүгүн белгилешти жана кабыл алынган түзөтүүлөр Казакстандын укуктук мамлекет катары демократиялык өнүгүүсүнө күчтүү түрткү берет деген ишенимин билдиришти.
Жолугушуудан кийин Аль-Фараби атындагы КазУнун жамааты жалпы улуттук референдумдун жыйынтыктарын колдой тургандыктарын билдиришип, биргелешкен билдирүү жасашты:
Референдум өткөрүлдү: жаңы коомдук келишим бекитилди.
Жакында өткөн жалпы элдик добуш берүүнүн жыйынтыктары коомчулуктун конституциялык реформаларга болгон мамилесин ачык көрсөттү. Көптөгөн жолугушууларда жана коомдук талкууларда жарандардын конституциялык реформага болгон кызыгуусу жөн гана көңүл буруудан тышкары, терең жана системалуу өзгөрүүлөргө аң-сезимдүү талап менен коштолору айкын болду. "Эмне өзгөрөт?" жана "Келечекте өлкөбүз кандай өнүгөт?" деген суроолор жаңы Конституциянын долбоорун курчап турган коомдук диалогдун негизги темасына айланды. Бул өз кезегинде коом өлкөнүн келечегине кам көрөрүн жана мамлекеттин өнүгүүсүнүн стратегиялык багыттарын талкуулоого активдүү катышууга даяр экенин көрсөттү.
Шайлоочулардын жогорку катышуусу жана жарандардын, анын ичинде бүтүндөй үй-бүлөлөрдүн добуш берүүгө катышуусу коомдогу жарандык жоопкерчиликтин жана укуктук аң-сезимдин өсүшүн далилдейт. Көптөгөн казакстандыктар үчүн референдумга катышуу жөн гана формалдуулук эмес, алардын жарандык позициясынын аң-сезимдүү көрүнүшү жана мамлекеттик башкарууга катышуунун чыныгы механизми болуп калды. Бул коом менен мамлекеттин ортосундагы өз ара ишенимдин жана жоопкерчиликтин бекемделишинин ачык көрүнүшү.
Жаңы шартта жарандык коомду өнүктүрүү өзгөчө маанилүү. Жаңы конституциялык модель жарандык сектордун жана мамлекеттик институттардын ролун системалуу түрдө күчөтүү үчүн кошумча мүмкүнчүлүктөрдү ачат. Ошондуктан, жарандардын өлкө жашоосуна катышуусу жөн гана декларациялык мүнөздө болбостон, чындап эле институционалдык жана иш жүзүндө колдонулуучу деңгээлде ишке ашырылышы керек.
Референдумга катышып, активдүү жарандык активдүүлүктү көрсөткөн ар бир жаранга ыраазычылык билдиребиз. Мамлекетибиздин конституциялык негиздерин бекемдөө багытында маанилүү кадам жасалды. Алдыда кабыл алынган конституциялык түзөтүүлөрдү натыйжалуу ишке ашыруу милдети турат.
Булак: Аль-Фараби атындагы Казак улуттук университетинин басма сөз кызматы