Душанбе, 2026-жылдын 24-марты – Karavan Info маалымат агенттиги. Борбордук Азия эл аралык маданий кызматташтыктын жаңы деңгээлине чыгууда: Европа Биримдиги ALIPH менен биргеликте аймактын маданий мурастарын коргоо боюнча 29 долбоорду ишке киргизди. Бул ири масштабдуу демилге климаттын өзгөрүшүнөн улам коркунучка кабылган материалдык жана материалдык эмес активдерди коргоого багытталган.
Долбоорлор чоң кызыгууну жараткан өтө атаандаштыкка жөндөмдүү эл аралык сынактан кийин тандалып алынган: 233 арыз берилген. Жалпы каржылоо 1,5 миллион еврону түздү, анын 1,1 миллион евросу Европа Биримдиги тарабынан, калганы ALIPH фонду тарабынан берилген. Долбоорлор аймактагы беш өлкөдө: Казакстан, Кыргызстан, Тажикстан, Түркмөнстан жана Өзбекстанда ишке ашырылат.
Бул демилге маданий мурастарды сактоого комплекстүү мамилени айкалыштырат: объекттерди калыбына келтирүүдөн жана консервациялоодон баштап, аларды санариптик документтештирүүгө, адистерди окутууга жана жергиликтүү коомчулуктарды экономикалык жактан күчтөндүрүүгө чейин. Негизги объектилердин катарына Дүйнөлүк мурастар тизмесине кирген Саразм, Өзбекстандагы Ак-Сарай сарайы жана Кайрит оазиси, ошондой эле Түркмөнстандагы Данданакан мечити кирет.
Долбоорлордун олуттуу бөлүгү аймактын музей инфраструктурасын чыңдоого багытталган. Кастеев музейи, Тажикстандын Байыркы буюмдардын улуттук музейи, Савицкий музейи жана Муйнактагы Арал деңизи музейи сыяктуу мекемелерге колдоо көрсөтүлөт. Пландалган чараларга реставрациялоо иштери, адистердин кесиптик деңгээлин жогорулатуу жана Ташкенттеги Романов сарайынан алынган чыгармаларды кошо алганда, искусство коллекцияларын калыбына келтирүү кирет.
Материалдык эмес маданий мурастарга өзгөчө көңүл бурулат. Кыргызстанда долбоорлор көчмөн жана тоолуу салттарды документтештирүүгө, эпикалык поэзияны сактоого жана улуттук оюндарды жана музыкалык тажрыйбаларды жандандырууга багытталган.
Өзбекстанда жибек жана икат өндүрүшүн туруктуу колдоого, анын ичинде салттуу табигый боёо ыкмаларын калыбына келтирүүгө жана билимди жаңы муундарга өткөрүп берүүгө басым жасалат.
Ошол эле учурда, бул демилге аймактын чыгармачыл тармактарын өнүктүрүүгө түрткү берет. Буга кийиз басуу, сузани сайма сайуу, керамика, дубалга сүрөт тартуу жана салттуу кооздуктарды санариптештирүү сыяктуу кол өнөрчүлүктү колдоо кирет. Жаштарды жана репатрианттарды тартууга өзгөчө басым жасалып, долбоорлорго кошумча социалдык-экономикалык өлчөм берилет.
Европа Комиссиясынын Тышкы саясат инструменттери кызматынын директору Питер Вагнер белгилегендей, ALIPH менен кызматташуу тынчтыкты жана коопсуздукту чыңдоонун маанилүү фактору катары каралып жаткан мурасты коргоо боюнча практикалык иш-аракеттерге жана инновациялык ыкмаларга негизделген.
Өз кезегинде ALIPH Фондунун аткаруучу директору Валери Фрелан жаңы демилге уюмдун Борбордук Азиядагы ишмердүүлүгүн кеңейтип, салттуу кол өнөрчүлүктү жана чыгармачыл тармактарды климаттык кыйынчылыктарга ыңгайлаштырууну күчөтөрүн баса белгиледи.
Адистердин айтымында, мындай программалардын ишке кириши маданий мурастын, туруктуу өнүгүүнүн жана климаттын өзгөрүшүнүн күн тартибинин ортосундагы өз ара байланышты түшүнүүнүн өсүп жатканын чагылдырат. Дүйнөлүк өзгөрүүлөрдүн шартында маданий өзгөчөлүктү сактоо гуманитардык милдет гана эмес, аймактык өнүгүү үчүн стратегиялык ресурска да айланууда.
Сүрөт: НИАТ “ХОВАР”