Душанбе, 03 ноябр, – АИ «Корвон Иттилоот». Соли 2025 ҳамчун соли ҷашни 700-солагии зодрӯзи шоири бузург ва андешаманди форсӣ-тоҷикӣ Ҳофиз Шерозӣ эълон шудааст. Ба муносибати ин ҷашн, дар ин тобистон дар дафтари марказии ЮНЕСКО дар Париж конфронси илмии байналмилалӣ баргузор гардид, ки аҳамияти эҷодиёти ӯро ҳамчун мероси тамоми цивилизатсияи башарӣ таъкид намуд.
Ҳофиз Шерозӣ (Хоҷа Шамсуддин Муҳаммад Ҳофиз) яке аз намоёнтарин намояндагони шеърии классики форсӣ-тоҷикӣ дар асри XIV мебошад. Газалҳои ӯ асрҳо ба аср ба миллионҳо инсон илҳом бахшидаанд: онҳо пур аз муҳаббат, андешаҳои фалсафӣ оид ба тақдир, зебогии тасвирҳо ва фалсафаи амиқ мебошанд, ки дар ҳама давру замон актуалӣ боқӣ мемонанд.
Ҳарчанд шоир тақрибан 500 газал эҷод кардааст — ки нисбат ба дигар классикҳо кам аст, масалан, Румӣ зиёда аз 3500 шеър доштааст — эҷодиёти ӯ ба адабиёти ҷаҳонӣ ҳамчун рамзи озодии рӯҳонӣ ва ҳамоҳангии фарҳангӣ шомил шудааст. Ҳофиз на танҳо дар Эрон, Афғонистон ва Тоҷикистон, балки дар Аврупо ва Осиё низ маъруфият дорад ва осори ӯ ба даҳҳо забон тарҷума шудаанд.
Ҳофиз дар Шираз дафн шудааст; оромгоҳи муосир соли 1935 бар асоси тарҳи меъмори фаронсавӣ Андре Годар сохта шудааст.
Шӯҳрати бузург танҳо пас аз вафоти шоир ба даст омад. Як шахс бо номи Гуландом, эҳтимолан котиби Ҳофиз, «Дивони» ӯро тартиб дод — маҷмӯаи шеърҳое, ки байни дӯстдорони шеърии форсӣ ба як сенсация табдил ёфт.
«Дивони Ҳофиз» асосан аз газалҳо иборат буд, ки пур аз мотиваҳои гедонистӣ ва бо шакли таълимоти суфӣ минашуда буданд. Танҳо баъд аз сад сол эҷодиёти Ҳофиз ҳамчун намунаи беҳтарини адабиёти форсӣ пазируфта шуд. Имрӯз «Дивон» пас аз Қуръон маъмултарин ва бештар чопшаванда дар Эрон боқӣ мемонад.
Илова бар кишварҳои форсизабон, эҷодиёти Ҳофиз дар Туркия, Ҳиндустон, Покистон, Ироқ, Бангладеш, Озарбойҷон ва дигар кишварҳо низ паҳн шудааст.
Дар субконтиненти Ҳиндустон шоир ҳанӯз дар замони зиндагии худ маълум буд ва подшоҳони Империяи Моғулҳо манускриптҳои ӯро ҷамъоварӣ мекарданд. Таъсири Ҳофиз ба эҷодиёти Алишер Навоӣ, Муҳаммад Иқбол Лоҳурӣ ва Рабиндранат Тағор аён аст.
Дар Аврупо Ҳофизро дар асри XVII Томас Ҳерберт ва Пьетро делла Валле муаррифӣ карданд. Сэр Уилям Ҷонс тарҷумаҳои англисӣ ва фаронсавии ӯро офарид, ва муҳаққиқи олмони Жозеф фон Ҳаммер-Пургштал шӯҳрати «Дивон»-ро дар Аврупо афзуд, ки Гётеро ба эҷоди «Дивони ғарбӣ-шарқӣ» илҳом бахшид.
Дар Русия Ҳофизро Афанасий Фет тарҷума кард, ва шоирони Асри нуқра — Валерий Брюсов, Вячеслав Иванов, Игор Северянин — аз газалҳои ӯ илҳом гирифтаанд.
Шеърҳои Ҳофиз на танҳо адабиётдонҳоро илҳом бахшид. Артур Конан Дойл ӯро дар достони Шерлок Холмс ёд мекунад, Фридрих Энгельс дар нома ба Карл Маркс ишора кардааст. Муҳаққиқон ва андешамандони гуногун шеърҳои худро ба ӯ бахшидаанд. Аз соли 1991 ЮНЕСКО 12 октябрро ҳамчун Рӯзи ёдбуди Ҳофиз Шерозӣ ҷашн мегирад.
7 ҳақиқати ҷолиб дар бораи Ҳофиз
- Ҳамчун кӯдак Қуръонро аз бар мекард ва бо ҳамин унвони «Ҳофиз» — нигоҳдорандаи дониш — гирифт.
- Бо газалҳои лирикии муҳаббат, вино ва табиат ба ӯ тахаллуси «Шакарлаб» — «ширгӯ» доданд.
- Замони худ ӯро «Лиссон-ул-ғайб» — «инсоне, ки ба забони сиррҳо гап мезанад» меномиданд, ба сабаби унсури ирфонӣ дар шеър.
- Аз асри XVI то ибтидои асри XX шеърҳои Ҳофиз қисми барномаи таълимии мактабҳои Хони Бухоро буданд.
- Гёте китоби дуюми «Дивони ғарбӣ-шарқӣ»-ро ба Ҳофиз бахшидааст.
- «Дивон»-и Ҳофиз то ҳоло дар Эрон, Афғонистон ва Тоҷикистон барои фалокбинӣ истифода мешавад; дар давраи ҳаёт ӯ тахаллуси «Тарҷумони асрор» — «Тарҷумони сиррҳо» гирифт.
- Дар Тоҷикистон баъзе волидон «Дивон»-и Ҳофизро дар зери болини кӯдак мегузоранд, ҳамроҳ бо Қуръон, ҳамчун рамзи ҳикмати шоирӣ.
Ҳофиз Шерозӣ то ҳол пули абадӣ байни гузашта ва ҳозир, Шарқ ва Ғарб, ирфон ва фалсафа мебошад, ки ба ҷаҳониён ҳақиқатҳои универсалӣ меорад, ки ҳанӯз ҳафт аср актуалӣ боқӣ мемонанд.
АКС: аз манъбаҳои боз