Бонки Рушди Авруосиё (БРЕА) гузориши таҳлилии ҳамаҷонибаеро бо номи "Чаҳорчӯбаи нақлиёти Авруосиё: Мушоҳидаи лоиҳа ва харитаи интерактивӣ" нашр кард, ки дар он вазъи кунунӣ ва дурнамои рушди долонҳои асосии нақлиётӣ дар минтақаи Авруосиё муаррифӣ шудааст. Ин ҳуҷҷат барои назорат ва ҳамоҳангсозии рушди инфрасохтори масир, ки пайвастагии иқтисодиро дар саросари қитъа таъмин мекунад, равона шудааст.
Тибқи таҳқиқот, то 1 июли соли 2025, Чаҳорчӯбаи нақлиёти Авруосиё (ETF) 325 лоиҳаи инфрасохториро бо ҳаҷми умумии сармоягузории 234,1 миллиард доллари ИМА дар бар мегирифт. Зиёда аз 60% лоиҳаҳо аллакай дар марҳилаи татбиқ, 12,8% дар марҳилаи ҳуҷҷатгузории тарроҳӣ ва 27,2%-и дигар дар марҳилаи банақшагирӣ қарор доранд. Ин рақамҳо гузариши ташаббусро аз марҳилаи консептуалӣ ба марҳилаи амалӣ нишон медиҳанд.
Роҳҳо асоси ҳаракати Авруосиё мебошанд
Хулосаи асосии гузориш аҳамияти афзалиятноки инфрасохтори автомобилӣ мебошад. 51,9% тамоми сармоягузориҳое, ки барои рушди долонҳои байналмилалии нақлиёт то соли 2035 ба нақша гирифта шудаанд, барои сохтмон ва навсозии роҳҳои автомобилгард пешбинӣ шудаанд.
Муаллифони таҳқиқот таъкид мекунанд, ки рушди шабакаи роҳҳои автомобилгарди босифат барои рушди логистика, тиҷорат ва сайёҳӣ, бахусус дар кишварҳо ва минтақаҳои маҳдуд ба баҳр, муҳим аст. Интизор меравад, ки то соли 2035, ҷараёнҳои тиҷорат ва сайёҳӣ аз ҷониби беш аз 10,000 километр роҳҳои автомобилгард дар ҳадди аққал ҳафт кишвари минтақаи Авруосиё хидматрасонӣ карда шаванд.
Осиёи Марказӣ маркази стратегии қитъа аст
Дар гузориш таъкиди махсус ба Осиёи Марказӣ дода мешавад, ки дар он нақлиёти роҳ дар таъмини пайвастагии минтақавӣ нақши калидӣ дорад. Кишварҳои минтақа беш аз 22%-и тамоми сармоягузориҳоеро, ки барои рушди Иттиҳоди Аврупо равона шудаанд, ташкил медиҳанд. Айни замон 90 лоиҳа ба маблағи тақрибан 53 миллиард доллар амалӣ ё ба нақша гирифта шудаанд.
Қобили зикр аст, ки қариб ду се ҳиссаи сармоягузориҳо дар Осиёи Марказӣ ба рушди шабакаи роҳҳои автомобилгард нигаронида шудаанд, ки воқеияти объективии ҷуғрофӣ ва иқтисодии минтақаро инъикос мекунад.
Тибқи иттилои Бонки Рушди Авруосиё (БРЕА), Тоҷикистон ба лоиҳаҳои Чаҳорчӯбаи Нақлиёти Авруосиё 1 миллиард доллар сармоягузорӣ мекунад, ки ин таваҷҷуҳи худро ба амиқтар кардани ҳамгироии нақлиётӣ ва густариши иқтидори транзитӣ тасдиқ мекунад.
Долҳо ва масирҳо: Тоҷикистон дар чорроҳа
Дар гузориш долонҳои асосии ETC муфассал шарҳ дода шудаанд. Дар доираи долонҳои ТРАСЕКА масирҳои зерини роҳ аз қаламрави Ҷумҳурии Тоҷикистон мегузаранд:
- Тошкент – Конибодом – Андижон;
- Бухоро – Қаршӣ – Тирмиз – Бохтар – Кӯлоб;
- Душанбе – Тирмиз;
- Шерхон-Бандар (Афғонистон) – Панҷи Поён – Душанбе – Ваҳдат – Лахш (Тоҷикистон) – Карамиқ (Қирғизистон);
- Мазори Шариф – Пули Хумрӣ – Панҷи Поён – Душанбе – Сари-Таш;
- Тирмиз – Сари-Осиё – Душанбе – Ваҳдат – Кӯлоб – Хоруғ – Мурғоб – Кулма – Қарасу (Чин);
- Тошкент – Ойбек – Хуҷанд – Конибодом – Андархон – Қӯқанд;
- Тошканд – Ойбек – Хуҷанд – Душанбе – Бохтар – Панҷи Поён – Шерхон-Бандар (Афғонистон).
Долони ҷанубии Авруосиё масири тӯлониро дар бар мегирад, ки бандарҳои Туркия ва Чинро тавассути Эрон, Афғонистон, Осиёи Марказӣ ва Тоҷикистон мепайвандад.
Аз нигоҳи кишварҳо, аз 10 лоиҳаи бузургтарини ETC 7-тои онҳо дар Русия амалӣ мешаванд, ки миқёси барномаҳои инфрасохтории миллиро инъикос мекунад.
Дар маҷмӯъ, гузориш 13 кишвари минтақаи Авруосиёро фаро мегирад: Озарбойҷон, Арманистон, Афғонистон, Беларус, Гурҷистон, Эрон, Қазоқистон, Қирғизистон, Муғулистон, Русия, Тоҷикистон, Туркманистон ва Узбакистон.
Маълумоти расадхона дар асоси манбаъҳои кушода, аз ҷумла барномаҳои миллии рушди нақлиёт, хабарҳои матбуотӣ, арзёбиҳои коршиносон ва дигар маводҳои дастрас, ҷамъоварӣ ва мунтазам нав карда мешавад.
Ҳамин тариқ, гузориши пешниҳодшуда аз ҷониби БАОР на танҳо вазъи кунунии инфрасохтори нақлиётии Авруосиёро сабт мекунад, балки роҳнамоеро барои рушди дарозмуддат низ муқаррар мекунад, ки дар он Осиёи Марказӣ ва Тоҷикистон дар харитаи пайвастагии қитъавӣ мақоми торафт намоёнро ишғол мекунанд.
АКС: Бонки Рушди Авруосиё