Душанбе, 23 март, – АИ «Корвон Иттилоот». Ҷомеаи байналмилалӣ бори аввал нишони нави экологиро ҷашн мегирад — Рӯзи байналмилалии ҳифзи пиряхҳо, ки соли 2025 бо ташаббуси Тоҷикистон таъсис ёфта, бо қатъномаи Маҷмаи Умумии СММ қабул шудааст.
Рамзист, ки маҳз ҷумҳурие, ки дорои захираҳои назарраси обӣ мебошад, имрӯз дар сафи пеши муколамаи ҷаҳонӣ оид ба ояндаи оби ширин қарор дорад.
Пиряхҳои Тоҷикистон то 60% захираҳои обии Осиёи Марказиро ташкил медиҳанд ва устувории экосистема ва иқтисодиёти тамоми минтақаро таъмин мекунанд. Вале тағйироти тезтари иқлим ин тавозуни табииро таҳдид мекунад: аз баҳогузории коршиносон, қисми назарраси пиряхҳои ҷаҳон аллакай аз даст рафтааст ва танҳо дар соли 2023 тақрибан 600 гига тонна оби нӯшокӣ аз даст рафтааст.
Вазъ дар дохили кишвар махсусан нигаронкунанда аст: аз тақрибан 14 ҳазор пирях, 1 300 аллакай нест шудаанд. Ин равандҳо мустақиман ба таъмини об, кишоварзӣ ва амнияти энергетикии минтақа таъсир мерасонанд.
Қадами муҳим дар муттаҳидкунии кӯшишҳои байналмилалӣ Конфронси байналмилалии сатҳи баланд оид ба ҳифзи пиряхҳо буд, ки моҳи майи соли 2025 дар Душанбе баргузор шуд ва намояндагони тақрибан 80 кишвар ва созмонҳои байналмилалиро ҷамъ овард.
Дар суханронии худ Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон таъкид кард, ки обшавии пиряхҳо таҳдиди маҳаллӣ нест, балки таҳдиди глобалӣ аст, ки амалҳои ҳамоҳангшудаи тамоми ҷомеаи ҷаҳониро талаб мекунад.
Тоҷикистон ба ҳалли мушкилот таваҷҷуҳи комплексӣ дорад. Аз ҷумла самтҳои асосӣ чунинанд:
- баланд бардоштани огоҳии ҷомеа дар бораи нақши стратегии пиряхҳо
- рӯйдод ва мубодилаи маълумоти илмӣ бо кишварҳои хориҷӣ
- созмони мониторинги систематикӣ ва густариши таҳқиқоти илмӣ
- ташкили чораҳои коллективӣ барои коҳиш додани оқибатҳои иҷтимоиву иқтисодӣ
Дар миёни ташаббусҳои мушаххас — гузаронидани экспедитсияи байналмилалии илмӣ оид ба омӯзиши пиряхҳо ва таъсиси лабораторияи минтақавии пиряхшиносӣ. Ҳамчунин кишвар фаъолнокона консепсияи Даҳсолаи амал оид ба илмҳои пиряхҳо 2025–2034-ро пеш мебарад, ки барои муттаҳид кардани иқтидори илмии кишварҳои гуногун равона шудааст.
Солҳои охир Тоҷикистон ҳамчун яке аз самараноктарин пешбарони рӯзномаи байналмилалии оби тоза ҷойгоҳи худро мустаҳкам кардааст. Бо ташаббуси кишвар аллакай 15 қатъномаи СММ, ки ба масъалаҳои об ва иқлим марбутанд, қабул шудааст.
Дар шароити афзоиши таҳдидҳои иқлимӣ пиряхҳо на танҳо ҳамчун захираи табиӣ, балки ҳамчун омиле барои суботи геополитикӣ ҳам аҳамият пайдо мекунанд. Дар ин замина, кӯшишҳои Тоҷикистон аҳамияти стратегӣ пайдо мекунанд ва меъмории нави ҳамкории байналмилалиро дар соҳаи амнияти об шакл медиҳанд.
АКС: НИАТ «Ховар»