Ҳаҷми сармоягузории мустақими ҷамъшуда аз Чин ба Осиёи Марказӣ дар тӯли 10 сол қариб ду баробар афзоиш ёфтааст.

Дар нишасти сарони кишварҳои Осиёи Марказӣ ва Чин
Акс : Рейтерс

Тибқи гузориши Бонки Рушди Авруосиё бо номи "Чин ва минтақаи Авруосиё: Таҳлили ҷараёнҳои сармоягузорӣ", ки 25 декабр нашр шуд, сармоягузории мустақими хориҷӣ (СМХ) аз Чин ба Осиёи Марказӣ афзоиш ёфта, саҳми он дар иқтисоди минтақа ҳар сол афзоиш меёбад.

Қайд карда мешавад, ки бо ин сармоягузориҳо, Чин мавқеи худро дар бахшҳои калидии иқтисодӣ, аз қабили энергетика, инфрасохтор ва истеҳсолот, тақвият медиҳад.

Ҳамзамон, ин сармоягузориҳо ба рушди иқтисодии минтақа, беҳтар шудани вазъи экологӣ ва модернизатсияи инфрасохтор мусоидат мекунанд.

Дар гузориш гуфта мешавад, ки сармоягузориҳои мустақими Чин дар Осиёи Марказӣ аз 19,6 миллиард доллар дар соли 2016 то нимаи соли 2025 то 35,9 миллиард доллар афзоиш ёфтааст. Ба таври мушаххас, 32% ин сармоягузориҳо ба иқтисоди Қазоқистон, 30% ба Ӯзбекистон, 27% ба Туркманистон, 6% ба Тоҷикистон ва 5% ба Қирғизистон сармоягузорӣ шудаанд.

Тоҷикистон

Дар даҳсолаи охир сармоягузориҳои мустақими Чин дар Тоҷикистон аз 1,4 миллиард доллар то 2,2 миллиард доллар афзоиш ёфтааст. Тоҷикистон 6%-и портфели сармоягузориҳои мустақими Чинро дар Осиёи Марказӣ ташкил медиҳад. Аксари сармоягузориҳои Чин дар ду бахш мутамарказ шудаанд: ашёи хом ва истеҳсолот.

Бахши ашёи хом 45%-и тамоми сармоягузориҳоро (978 миллион доллар) мегирад, ки афзоиши солонаи он дар тӯли 10 соли охир 5%-ро ташкил медиҳад. Саҳми истеҳсолот 42%-ро (911 миллион доллар) ташкил медиҳад, ки суръати афзоиши он 2,3% дар як солро ташкил медиҳад.

Сармоягузории мустақими Чин дар Тоҷикистон айни замон аз як лоиҳаи фаъоли саноатӣ ва як қатор ташаббусҳои умедбахш дар соҳаи энергияи барқароршаванда иборат аст.

Лоиҳаи калидии амалӣшаванда рушди кони тилло дар вилояти Суғд мебошад. Сармоягузорӣ тавассути як корхонаи муштарак сурат мегирад, ки 50% саҳмияҳои он ба сармоягузори чинӣ тааллуқ доранд. Буҷаи умумӣ 136 миллион доллар арзёбӣ мешавад.

Эмомалӣ Раҳмон як корхонаи истихроҷи маъдан ва коркарди маъданро ба истифода дод.

Акс аз хадамоти матбуотии президенти Тоҷикистон гирифта шудааст

Лоиҳа бо истифода аз маблағҳои худии ширкат амалӣ карда мешавад, ки барои амалиёти асосии истихроҷи маъдан, инфрасохтори конҳо ва хариди таҷҳизот истифода мешаванд.

Ширкати чинӣ аз соли 2025 то 2028 нақша дорад, ки як нерӯгоҳи офтобиро бо иқтидори то 1,5 ГВт бунёд кунад.

Ҳамзамон, як ширкати дигар ду лоиҳаро таҳия мекунад: як нерӯгоҳи барқи офтобии 500 МВт дар вилояти Суғд ва як корхонаи истеҳсоли модулҳои офтобӣ дар Хатлон.

Ҳамаи лоиҳаҳо бояд сармоягузориҳои аввалия дар асоси маблағҳои худи ширкатҳои чинӣ, бидуни дастгирии мустақими буҷетӣ аз ҷониби кишвари мизбон бошанд. Интизор меравад, ки сохтмони асосӣ дар нимаи дуюми солҳои 2025-2026, пас аз анҷоми таҳқиқоти имконпазирӣ ва тасдиқи макон, оғоз шавад.

Қазоқистон

Ҳаҷми умумии сармоягузориҳои мустақими чинӣ ба Қазоқистон дар соли 2025 11,4 миллиард долларро ташкил медиҳад ва ширкатҳои чинӣ фаъолона ба саноати истеҳсолӣ, энергетика ва инфрасохтор сармоягузорӣ мекунанд.

Яке аз бузургтарин лоиҳаҳо иштироки як холдинги бузурги чинӣ дар як маҷмааи газу кимиёвӣ дар вилояти Атирау мебошад. Лоиҳаҳои нав — корхонаи металлургӣ дар Чимкент ва нерӯгоҳҳои бодӣ — соли 2024 оғоз ёфтанд.

Қирғизистон

Сармоягузориҳои мустақими чинӣ дар Қирғизистон ба 2,1 миллиард доллар баробар аст, ки ба 5,8%-и ҳаҷми умумии сармоягузориҳои чинӣ дар Осиёи Марказӣ баробар аст.

Қисми зиёди сармоягузорӣ ба соҳаҳои истихроҷи маъдан ва коркарди маъдан равона карда мешавад.

Лоиҳаҳои асосӣ сохтмони нерӯгоҳи барқи офтобӣ ва роҳи оҳани Қирғизистон-Ӯзбекистонро дар бар мегиранд, ки соли 2024 оғоз ёфта буд. Чин рушди инфрасохторро дар кишвар, аз ҷумла дар соҳаи логистика ва коркарди партовҳо, идома медиҳад.

Туркманистон

Сармоягузории мустақими Чин ба Туркманистон то нимаи соли 2025 аз 5,6 миллиард доллар то 9,5 миллиард доллар афзоиш ёфт. Афзоиши асосӣ аз лоиҳаҳои энергетикӣ дар солҳои 2016-2021 ба даст омад.

Яке аз лоиҳаҳои калидӣ коркарди як кони калон бо иштироки як бонки чинӣ мебошад. Дар солҳои охир сармоягузорони чинӣ таваҷҷӯҳи худро ба истифодаи лоиҳаҳои мавҷуда равона кардаанд.

Узбакистон

Ӯзбекистон дуввумин гирандаи сармоягузориҳои мустақими хориҷии Чин дар Осиёи Марказӣ гардид. Сармоягузориҳои умумӣ то соли 2025 ба 10,7 миллиард доллар расидаанд, ки 30%-и сармоягузории умумии Чинро дар минтақа ташкил медиҳанд.

Қисми зиёди сармоягузорӣ ба бахши энергетика (51%), истеҳсолот (31%) ва манбаъҳои барқароршавандаи энергия равона карда шудааст.

Яке аз бузургтарин лоиҳаҳо сохтмони маҷмааи олефин дар вилояти Бухоро бо сармоягузории 3,3 миллиард доллар мебошад. Нерӯгоҳҳои бодӣ ва инфрасохтори газ низ таҳия карда мешаванд.

Муаллиф: Пайрав Чоршанбиев, «Азия-Плюс».

Ҳайати таҳририя: IA Karavan Info.