Душанбе, 6 январи соли 2026 – Агентии иттилоотии Караван Инфо. Ташаббуси таъсиси Маркази тамаддуни ориёӣ дар Душанбе, ки аз ҷониби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон дар Паёми худ ба Маҷлиси Олӣ дар 16 декабри соли 2025 эълон шуда буд, аз доираи як лоиҳаи фарҳангӣ ё илмӣ хеле фаротар меравад. Ин як қадами стратегӣ аст, ки ба тақвияти ҳувияти миллӣ, ҳифзи хотираи таърихӣ ва ташаккули назари куллӣ дар бораи ҷойгоҳи мардуми тоҷик дар таърихи тамаддуни ҷаҳонӣ нигаронида шудааст.

Сарвари давлат ба ҳукумат ва Мақомоти иҷроияи шаҳри Душанбе дастур дод, ки барои таъсиси Қунун – Маркази тамаддуни ориёӣ чораҳои амалӣ андешанд. Худи далели ҷойгиршавии чунин муассиса дар пойтахт рамзи амиқ буда, пайвастагии таърихӣ ва ҳувияти тамаддунии мардуми тоҷикро таъкид мекунад.

Президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, Қобилҷон Хушвахтзода, қайд мекунад, ки таъсиси Марказ ба як воситаи муҳими худшиносии илмӣ ва фарҳангӣ табдил хоҳад ёфт. Ӯ қайд мекунад, ки тӯли даҳсолаҳо таърихи тамаддуни ориёӣ аксар вақт аз нигоҳи манфиатҳои беруна тафсир мешуд, ки нақши тоҷиконро ҳамчун ворисони мустақими он таҳриф кардааст. Маркази нав имкон медиҳад, ки платформаи тадқиқотии аз ҷиҳати илмӣ асоснок ва миллӣ таҳия карда шавад, ки қодир ба муқобила бо чунин тамоюлҳо бошад.

Ин лоиҳа дар заминаи корҳои аллакай анҷомдодашуда аҳамияти хоса пайдо мекунад. Президент Эмомалӣ Раҳмон муаллифи асарҳои муҳим — "Тоҷикон дар оинаи таърих", "Ориёиён ва дарки тамаддуни ориёиён", "Нигоҳе ба таърих ва тамаддуни ориёиён", "Забони миллат — вуҷуди миллат" ва "Чеҳраҳои пойдор" мебошад, ки заминаҳои мафҳумии фаҳмиши муосири мероси ориёиёнро фароҳам овардаанд. Маркази тамаддуни ориёиён ин хатти зеҳниро мантиқӣ идома медиҳад ва онро ба як чаҳорчӯбаи институтсионалӣ табдил медиҳад.

Академик Фарҳод Раҳимӣ таъкид мекунад, ки маркази нав метавонад ба фазое барои муколамаи байнифаннӣ табдил ёбад, ки дар он таърих, фалсафа, омӯзиши фарҳангӣ ва илмҳои муосири гуманитарӣ дар чаҳорчӯби ягона фаъолият хоҳанд кард. Дар ин ҷо тамаддуни ориёӣ на ҳамчун афсонаи сиёсӣшуда, балки ҳамчун воқеияти таърихии зинда, ки ба рушди арзишҳои адолат, гуманизм, тафаккури оқилона ва масъулияти иҷтимоӣ таъсири назаррас расонидааст, баррасӣ хоҳад шуд.

Сиёсатшинос Муҳаммад Абдураҳмон қайд мекунад, ки дар шароити ҷаҳонишавӣ ва табдилоти геополитикӣ, масъалаи ҳувияти тамаддунӣ ба масъалаи устувории миллӣ табдил меёбад. Ӯ бовар дорад, ки эҳё ва ниҳодӣ кардани мероси ориёӣ бозгашт ба гузашта нест, балки як ҳаракати бошуурона ба пеш аст, ки бар пояи мустаҳками таърихӣ асос ёфтааст.

Ҳамин тариқ, Маркази тамаддуни ориёӣ дар Душанбе на танҳо ба як маркази илмӣ ва фарҳангӣ, балки ба як чароғи зеҳнӣ табдил ёфта, тасвири ояндаро ташаккул медиҳад — ояндае, ки дар он ҳувияти миллӣ, хотираи таърихӣ ва рушди муосир бо ҳам муқобил нестанд, балки стратегияи ягонаро ташкил медиҳанд.

АКС: Хадамоти матбуоти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон