Душанбе, 02 январ, 2026 – АИ «Корвон Иттилоот». Панҷакенти Қадим яке аз барҷастатарин кашфиёти бостоншиносии Осиёи Марказӣ ба шумор меравад, ки сатҳи баланди фарҳанги бадеии Суғдро равшан нишон медиҳад. Тадқиқотҳои археологӣ собит карданд, ки шаҳр дар асри V ба вуҷуд омада, дар марзи асрҳои VII–VIII ба авҷи рушди худ расидааст ва ба маркази муҳими сиёсӣ, иқтисодӣ ва фарҳангии минтақа табдил ёфта буд.

Бо вуҷуди масоҳати нисбатан хурд — тақрибан 13,5 гектар дар ҳудуди девори шаҳр (бе қалъа) — Панҷакент як шаҳри воқеан мукаммал маҳсуб мешуд. Ҳудуди он аз маҳаллаҳои зичи хонаҳои ду ва сеошёна иборат буда, кӯчаҳои танг бо дӯконҳо ва коргоҳҳои ҳунармандӣ иҳота мешуданд. Ин ҳама аз ҳаёти фаъоли шаҳрӣ ва иқтисоди рушдёфтаи сокинони он шаҳодат медиҳад.

Аҳамияти аслии Панҷакент дар ҷараёни кофтуковҳои археологӣ равшан гардид, вақте ки беш аз сад хонаи серҳуҷра, мансуб ба сокинони шаҳр, кашф шуд. Тақрибан сеяки ин хонаҳо, ки асосан ба табақаи дорои шаҳр тааллуқ доштанд, на танҳо ба ашрофон, дорои толорҳои бошукӯҳ бо наққошиҳои деворӣ ва ҳайкалҳо буданд. Ин кашфиёт барои илми бостоншиносӣ воқеан ғайриинтизор буд.

Наққошии монументалии Панҷакенти Қадим бо гуногунрангии мавзӯъҳояш ҳайратангез аст. Дар деворҳо манзараҳои зиёфатҳо, ҷангҳо, саҳнаҳои мифологӣ ва тасвирҳои худоён ба назар мерасанд, ки ҷаҳонбинии суғдиён, тасаввуроти онҳо дар бораи қудрат, қаҳрамонӣ, эътиқод ва зиндагии ҳаррӯзаашонро инъикос мекунанд.

Тавре олимон А.М. Беленицкий ва Б.И. Маршак таъкид кардаанд, паҳншавии санъати монументалӣ хеле фарох будааст: на танҳо ду маъбад ва қасри ҳоким, балки даҳҳо хонаи шахсии сокинони оддии шаҳр ба «осорхонаҳои зинда»-и наққошӣ ва ҳайкалтарошии суғдӣ табдил ёфтаанд.

Ин далел аз мақоми баланди санъат дар ҳаёти иҷтимоии шаҳр дарак медиҳад. Имрӯз Панҷакенти Қадим на танҳо ёдгории бостоншиносӣ, балки як фазои нодири фарҳангӣ мебошад, ки наққошиаш манбаи муҳимми омӯзиши таърихи маънавӣ ва моддии Суғд ва ганҷи бебаҳои тамаддуни ҷаҳонӣ ба шумор меравад.

АКС: Саҳифаи иҷтимоии Facebook «Иранистика»