Душанбе, 16 январ, – АИ «Корвон Иттилоот». Сафири Федератсияи Русия дар Ҷумҳурии Тоҷикистон Семён Викторович Григорьев мақолаи барномавии худро таҳти унвони «Равобити Русия ва Тоҷикистон дар марҳилаи муосир» ба табъ расонидааст, ки он ба маҷмуаи корҳои илмии «Тоҷикистоншиносӣ» (маҷмуаи корҳои Институти таҳқиқоти пасошӯравӣ ва байниминтақавӣ, шумораи VIII, Москва, 2025) ворид шудааст.
Дар ин мақола моҳият ва муҳтавои равобити дуҷониба ҳамаҷониба таҳлил гардида, онҳо ҳамчун яке аз намунаҳои устувори шарикии стратегӣ дар фазои пасошӯравӣ муаррифӣ мешаванд.
Асоси ҳамкории Русия ва Тоҷикистонро на танҳо мувофиқати манфиатҳои амалӣ, балки умумияти амиқи таърихӣ, фарҳангӣ ва маънавӣ ташкил медиҳад, ки дар тӯли даҳсолаҳо ташаккул ёфтааст. Маҳз ҳамин поя ба муколамаи дуҷониба устуворӣ, мутобиқшавӣ ба тағйироти ҷаҳонӣ ва дурнамои дарозмуддат мебахшад.
Решаҳои таърихии ҳамкорӣ ба давраи рушди муштарак дар ҳайати як давлат бармегарданд. Дар замони шӯравӣ Тоҷикистон роҳи густурдаи дигаргунсозиҳои иҷтимоию иқтисодиро тай намуд: пояҳои саноат ва энергетика гузошта шуданд, низоми маориф ва илм ташаккул ёфт, инфрасохтори муосир бунёд гардид. Ин марҳила заминаи муҳими давлатдории имрӯзаи ҷумҳуриро фароҳам овард. Русия саҳми арзандаи халқи тоҷикро дар Ғалаба дар Ҷанги Бузурги Ватанӣ ва муносибати масъулона ба ҳифзи хотираи умумии таърихӣ пайваста таъкид менамояд.
Бо ба даст овардани истиқлолияти Тоҷикистон марҳилаи нави равобит оғоз ёфт, ки бо ташаккули шарикии пурраи стратегӣ ва ҳампаймонӣ тавсиф мешавад. Ба 35-солагии барқарор шудани муносибатҳои дипломатӣ, ки соли 2027 таҷлил мегардад, Москва ва Душанбе бо дастовардҳои назаррас ворид мегарданд. Зиёда аз 200 созишномаи байнидавлатӣ ва байниҳукуматӣ самтҳои асосии ҳамкорӣ — аз амнияту иқтисод то бахши гуманитариро фаро мегиранд.
Ҷойгоҳи махсус дар меъмории равобити дуҷониба муносибатҳои боэътимод ва воқеан бародаронаи роҳбарони Русия ва Тоҷикистонро ишғол мекунад. Маҳз дар ҳамин сатҳ диди стратегии ҳамкории оянда ташаккул меёбад, ки устувории муколамаи сиёсиро бо дарназардошти манфиатҳои миллӣ ва воқеиятҳои минтақавӣ таъмин менамояд.
Андозаи муҳими ҳамкорӣ ҳамчунин формати бисёрҷониба мебошад. Раёсати Тоҷикистон дар Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил ба таҳкими равандҳои ҳамгироӣ дар фазои Авруосиё мусоидат мекунад. Русия ва Тоҷикистон дар чаҳорчӯби СММ, ИДМ, СААД ва СҲШ наздик будани мавқеъҳоро нишон дода, дар шароити афзоиши таҳдидҳои минтақавӣ ва ҷаҳонӣ ҳамкории муассир ба роҳ мондаанд.
Яке аз омилҳои калидии субот дар Осиёи Марказӣ ҳамкории ду кишвар дар соҳаи мудофиа ва амният боқӣ мемонад. Пойгоҳи ҳарбии 201-уми Русия, машқҳои мунтазами муштарак ва барномаҳои навсозии Қувваҳои Мусаллаҳи Тоҷикистон нақши муҳим дар таъмини устуворӣ ва муқовимат ба таҳдидҳои муосир мебозанд.
Ҳамкории иқтисодӣ бо тамоюли устувор рушд мекунад. Русия дар савдои хориҷии Тоҷикистон мавқеи пешсафро ишғол намуда, ҳаҷми гардиши мол дар соли 2024 ба наздикии 2 миллиард доллар расид. Ҳаҷми сармоягузориҳои ҷамъшудаи Русия аз 1,6 миллиард доллар гузашта, дар ҷумҳурӣ 339 корхона бо иштироки сармояи русӣ фаъолият менамоянд. Робитаҳои байниминтақавӣ низ нақши муҳим доранд — зиёда аз 70 субъекти Федератсияи Русия бо минтақаҳои Тоҷикистон ҳамкории мустақими тиҷоративу иқтисодӣ ба роҳ мондаанд.
Ҷузъи ҷудонашавандаи равобит ҳамкории гуманитарӣ ва маорифӣ мебошад. Маорифи Русия дар омода намудани мутахассисон нақши калидӣ мебозад: беш аз 31 ҳазор донишҷӯи тоҷик дар донишгоҳҳои Русия таҳсил мекунанд ва квотаи таҳсилоти ройгон то 1000 ҷой афзоиш ёфтааст. Дар Тоҷикистон филиалҳои донишгоҳҳои Русия ва панҷ мактаб бо барномаҳои таълимии русӣ фаъолият доранд.
Ҳамзамон, лоиҳаҳои бузурги гуманитарӣ амалӣ мегарданд, аз ҷумла сохтмони Марказ барои кӯдакони болаёқат ва бинои нави Театри драмаи русии ба номи В. Маяковский дар Душанбе. Ин ташаббусҳо фазои гуманитариро тақвият бахшида, муколамаи фарҳангиро ҳифз менамоянд.
Дар маҷмӯъ, равобити Русия ва Тоҷикистон имрӯз ҳамчун намунаи шарикии баркамоли стратегӣ ва ҳампаймонӣ зуҳур намуда, ба эҳтироми мутақобил, хотираи таърихӣ ва ҳамоҳангии манфиатҳои дарозмуддат такя мекунанд. Ин муносибатҳо омили муҳими субот, рушд ва амният дар Осиёи Марказӣ ва фазои Авруосиё ба шумор мераванд.
АКС: Сафорати Федератсияи Русия дар Ҷумҳурии Тоҷикистон