АФҒОНИСТОН, 6 феврали соли 2026 — Агентии иттилоотии Karavan Info. Дар гузориши нави Барномаи рушди Созмони Милали Муттаҳид (UNDP) гуфта мешавад, ки амалҳои Толибон ҳам сармоягузорони дохилӣ ва ҳам хориҷиро дар Афғонистон ноумед кардаанд.
Тибқи гузориш, маҳдудиятҳои бонкӣ, инфрасохтори заиф ва ноустувории идомаёбанда монеаҳои ҷиддӣ дар роҳи сармоягузорӣ мебошанд. Дар гузориш қайд шудааст, ки танҳо шаш фоизи аҳолӣ суратҳисоби бонкӣ доранд.
Бо вуҷуди иддаоҳои пайвастаи намояндагони Толибон, ки Афғонистон шароити мусоидро барои сармоягузорӣ фароҳам овардааст, гузориши нави СММ нишон медиҳад, ки ин ҳаракат на сармоягузории дохилӣ ва на хориҷиро ҷалб карда натавонист. Сиёсатҳои кунунӣ на танҳо барои беҳтар кардани зиндагии мардум нокифояанд, балки бӯҳрони иқтисодии кишварро боз ҳам шадидтар кардаанд ва бахши хусусиро бо мушкилоти зиёд рӯбарӯ кардаанд.
Тартиботи мураккаби маъмурӣ, дастрасии маҳдуд ба манбаъҳои расмии молиявӣ, хароҷоти баланди нақлиёт, инфрасохтори заиф – бахусус норасоии нерӯи барқ – ва вобастагӣ аз кишварҳои ҳамсоя монеаҳои асосии рушди бахши хусусӣ ҳисобида мешаванд.
Содироти Афғонистон ба бандарҳои Покистон сахт вобаста аст, аммо танишҳои сиёсӣ байни Кобул ва Исломобод боиси баста шудани марзҳо шудаанд, ки ба тиҷорати афғон миллионҳо доллар зарар расонидааст. Толибон ваъда додаанд, ки роҳҳои алтернативии содиротро пайдо мекунанд, аммо ин раванд вақтро талаб мекунад ва бо маҳдудиятҳои гуногун рӯбарӯ мешавад.
Моҳи феврали соли гузашта, намояндагони Толибон дар конфронси "Ҷалби сармоягузорӣ ба Афғонистон" эълон карданд, ки онҳо чораҳои махсусеро барои ҳавасмандгардонӣ ва бозгашти сармоягузорон амалӣ кардаанд. Муовини сарвазир оид ба масъалаҳои иқтисодӣ Абдулғанӣ Бародар ваъда дод, ки ба ширкатҳои сармоягузорӣ дар ҳар марҳила дастгирӣ, ангеза ва имкониятҳо фароҳам меорад. Аммо, як сол пас, ҳеҷ нишонаи возеҳи чунин чораҳо ё дастгирӣ ба назар намерасад.
Тибқи иттилои Барномаи рушди СММ, сармоягузорони дохилӣ ва хориҷӣ аз мураккабии маъмурӣ, набудани дастурҳои равшани иҷозатномадиҳӣ, расмиёти ношаффофи андоз ва иҷрои худсаронаи қонунҳо шикоят мекунанд. Ин масъалаҳо сармоягузоронро ноумед кардаанд.
Мушкили ҷиддитарин дастрасии хеле маҳдуд ба низоми расмии бонкӣ боқӣ мемонад. Таҳримҳои байналмилалӣ Афғонистонро аз низоми бонкии ҷаҳонӣ ва бозорҳо ҷудо карда, аксари муомилоти молиро маҷбур кардаанд, ки ғайрирасмӣ ё тавассути системаҳои ҳавала анҷом дода шаванд.* Саррофони пул дар гардиши маблағҳо нақши муҳим доранд. Ҳар сол беш аз панҷ миллиард доллар аз низоми ҳавала мегузарад. Аз тарафи дигар, фарҳанги бонкдорӣ дар Афғонистон хеле заиф аст – танҳо шаш фоизи аҳолӣ суратҳисобҳои бонкӣ доранд.
Аммо, дар гузориш нуктаи умедбахше қайд шудааст:
"Беш аз 70 фоизи аҳолии Афғонистон ба телефонҳои мобилӣ дастрасӣ доранд. Ин метавонад заминаи мусоидро барои рушди технологияҳои нави молиявӣ ва бонкдории рақамӣ фароҳам оварад."
Тибқи гузориш, ноустувории молиявӣ нақши бахши хусусиро дар иқтисоди кишвар суст кардааст. Бо вуҷуди ин, баъзе бахшҳо, аз қабили маҳсулоти хӯрокворӣ, нӯшокӣ ва металлӣ, нисбатан хуб фаъолият мекунанд ва имкони рушд доранд.
* Ҳавала як низоми ғайрирасмии ҳисоббаробаркунии молиявӣ аст, ки ба эътимод асос ёфтааст ва имкон медиҳад, ки пул байни одамон бидуни истифодаи бонкҳои анъанавӣ ё ҳаракати ҷисмонии пули нақд тавассути марз интиқол дода шавад.
Сурат: Евгения Новоженина/Reuters