Dushanbe, 2026-yil 18-fevral – Karavan Info axborot agentligi. 2025-yilda Markaziy Osiyo iqtisodiyoti aniq iqtisodiy tafovutlarni ko'rsatmoqda: mintaqaning yetakchi mamlakatlari iqtisodiy qudratini oshirishda davom etmoqda, Tojikiston esa asosiy iqtisodiy ko'rsatkichlar bo'yicha oxirgi o'rinni egalladi.
Mintaqadagi milliy statistika agentliklari ma'lumotlariga, shuningdek, Xalqaro valyuta jamg'armasining (XVJ) Turkmaniston bo'yicha ma'lumotlariga ko'ra, Qozog'istonning nominal yalpi ichki mahsuloti birinchi marta 300 milliard dollardan oshdi va bu uning mintaqaning iqtisodiy yetakchisi maqomini tasdiqladi.
Reytingda keyingi oʻrinda Oʻzbekiston nominal yalpi ichki mahsuloti 152,5 milliard dollar bilan, uchinchi oʻrinda Turkmaniston 72,1 milliard dollar bilan. Qirgʻiziston (22,6 milliard dollar) va Tojikiston (19 milliard dollar) esa ular orasidagi sezilarli farq bilan oxirgi oʻrinda.
Ta'kidlash joizki, so'nggi bir yil ichidagi real iqtisodiy o'sish dinamikasi qiziqarli manzarani ochib beradi: Qirg'iziston va Tojikiston eng yuqori ko'rsatkichlarni – mos ravishda 11,1% va 8,4% ni namoyish etmoqda. Taqqoslash uchun, O'zbekistonda real iqtisodiy o'sish 7,7%, Qozog'istonda 6,5% va Turkmanistonda atigi 2,3% ni tashkil etdi. Bu raqamlar Tojikiston mutlaq YaIM bo'yicha oxirgi o'rinda qolsa-da, mamlakat jadal iqtisodiy rivojlanish uchun katta salohiyatga ega ekanligini ko'rsatadi.
Tarixan, Tojikiston mintaqada oxirgi o'rinlardan ikkinchi o'rinda turardi, ammo 2023-yildan beri Qirg'iziston bilan farq kuchayib bordi, bu uning iqtisodiyotidagi tarkibiy qiyinchiliklarni yaqqol ko'rsatib berdi. Xalqaro valyuta jamg'armasining hisob-kitoblariga ko'ra, Tojikiston 2025-yilga kelib aholi jon boshiga to'g'ri keladigan YaIM bo'yicha Markaziy Osiyoda oxirgi o'rinda qoladi:
- Qozog'iston – 14,7 ming dollar.
- Turkmaniston – 10,8 ming dollar.
- O'zbekiston – 3,7 ming dollar
- Qirgʻiziston – 2,8 ming dollar.
- Tojikiston – 1,6 ming dollar
Ushbu statistika mintaqa mamlakatlarining turmush darajasi va iqtisodiy salohiyatida sezilarli tafovutni ko'rsatadi. Mutaxassislarning ta'kidlashicha, Markaziy Osiyo sobiq Sovet Ittifoqining eng kam iqtisodiy rivojlangan mintaqasi, Tojikiston esa o'z navbatida eng sezilarli darajada orqada qolmoqda.
Forbes tahlilchilari YaIM mamlakat iqtisodiyoti hajmini baholash uchun asosiy ko'rsatkich ekanligini ta'kidlaydilar. YaIMni o'lchashning an'anaviy usuli yangi iste'mol tovarlariga sarflanadigan xarajatlar, investitsiyalar, davlat xarajatlari va sof eksport qiymatini o'z ichiga oladi. Tojikiston uchun uning past ko'rsatkichlari bir qator omillar bilan izohlanadi: cheklangan sanoat bazasi, tashqi mehnat migratsiyasiga bog'liqlik, iqtisodiy diversifikatsiyaning yetarli emasligi va infratuzilma muammolari.
Shunga qaramay, yuqori real YaIM o'sish sur'atlari iqtisodiy tiklanish salohiyatidan dalolat beradi. Qishloq xo'jaligi sektori, energetika va transport infratuzilmasini rivojlantirishga investitsiyalar kelajakdagi o'sishning asosiy omili bo'lishi mumkin. Xalqaro hamkorlar va moliya institutlari barqaror iqtisodiy rivojlanish uchun soliq tizimini isloh qilish, biznes muhitini yaxshilash va to'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalarni jalb qilish muhimligini ta'kidlamoqda.
Global miqyosda Markaziy Osiyo iqtisodiy ahamiyati ortib borayotgan mintaqa bo'lib qolmoqda. 2025-yilda YaIM bo'yicha dunyoning eng yirik o'nta iqtisodiyoti Markaziy Osiyo mamlakatlari bilan sezilarli farqni ko'rsatadi, ammo mahalliy tashabbuslar va strategik investitsiyalar bu muvozanatni asta-sekin o'zgartirishi mumkin. Tojikiston uchun nafaqat o'sishni tezlashtirish, balki qo'shnilari bilan farqni bartaraf etish va mintaqadagi mavqeini mustahkamlash uchun tarkibiy islohotlar ustida ishlash, unumdorlikni oshirish va aholining hayot sifatini yaxshilash muhimdir.
Surat: Collage Asia-Plus