Саргузашти Қозӣ ва Баян — достони шоирона дар бораи эҳсосоте аст, ки аз озмоиши замон гузаштаанд. Онро аксар вақт бо таърихи Ромео ва Ҷулетта муқоиса мекунанд, аммо афсонаи қазоқӣ бо фалсафаи даштӣ, ки дар он сухан ва садоқат арзиши хоса дорад, бештар алоқаманд аст.
Сюжет аз савганди ду дӯст — Карабой ва Сарибой огоз меёбад, ки ваъда медиҳанд, ки фарзандони ояндаи худро ба шавҳар медиҳанд. Вақте, ки Қозӣ ва Баян таваллуд мешаванд, ба назар чунин мерасад, ки тақдир аллакай мӯҳр шудааст. Аммо ҳаёт ислоҳоти бераҳмонаи худро мекунад. Қаробой ба тарсу хурофот дода шуда, писарашро мебарад ва ошиқонро аз ҳам ҷудо намуданӣ мешавад.
Бо вуҷуди ин, эҳсосоти ҳақиқӣ аз вазъият қавитар мешаванд. Баян ҳамчун рамзи қувваи ботинӣ ва садоқат зоҳир мешавад. Муҳаббати ӯ пеш аз ҷудошавӣ ва озмоишҳо пажмурда намешавад, вай интихоби бошуурона боқӣ мемонад, на тасодуф.
«Ишқи Қозӣва Баян аз озмоишҳо, хиёнат ва ҷудоӣ мегузарад, дар ҳоле,ки пок ва устувор боқӣ мемонад. Ва маҳз дар ҳамин аст бузургии вай — ҳиссиёти ҳақиқӣшуҷоатро талаб мекунад».
Саргузашти онҳо ба гимни ишқ табдил меёбад, ки ҳатто дар баробари фоҷиа аз байн намеравад. Вай дар ёди мардум ҳамчун ёдоварӣ аз қудрати эҳсосоти самимӣ, ки аз замон ва тақдир берун аст, зиндагӣ мекунад.
Аз соли 2011 ин рӯз дар кишвар расман ҳамчун Рӯзи дӯстдорони Қазоқистон таҷлил мешавад. Бар хилофи анъанаҳои қарзӣ, он ба эпосҳои миллӣ асос ёфта, маънои амиқи фарҳангӣ дорад.
Имрӯз ин ид махсусан дар байни ҷавонон машҳур аст. Дар ин рӯз онҳо эҳсосоти худро эътироф мекунанд, тӯҳфаҳои рамзӣ медиҳанд, шеъру мактуб менависанд. Аммо чизи асосӣ он аст, ки — ба реша ва мероси маънавии худ рӯ меоранд.
Дар ҷаҳони муосир, ки эҳсосот аксар вақт рӯякӣ ва зуд мешаванд, достони Қозӣ ва Баян махсусан муҳим садо медиҳад. Вай хотиррасон мекунад, ки ишқ бо лайкҳо чен намуда намешавад ва саросема зиндагӣ намекунад. Ин вақт, сабр ва ростқавлии ботиниро талаб мекунад.
Ва дар ҳоле, ки мардум якдигарро на аз рӯи манфиат, балки бо даъвати дил интихоб мекунанд, афсонаи Қозӣ Корпеш ва Баян Сулу ҳамчун рамзи абадии ишқи ҳақиқӣ зинда — боқӣ мемонад.
