Душанбе, 2026-жылдын 24-апрели – Karavan Info маалымат агенттиги. Дүйнөлүк алюминий бааларынын тездик менен өсүп жаткан шартында Тажикстан экспорттук позициясын чыңдоо жана экономикасынын түзүмдүк алсыздыктарын жарым-жартылай компенсациялоо үчүн сейрек кездешүүчү экономикалык мүмкүнчүлүккө ээ болууда. Геосаясий факторлордон жана сунуштун үзгүлтүккө учурашынан улам металлдын баасынын кескин жогорулашы өлкөнүн өндүрүш жана экспорт пландарына таасирин тийгизип жатат.
Trading Economics аналитикалык платформасынын маалыматы боюнча, 2026-жылы Лондон металл биржасында алюминийдин баасы тоннасына 3600 доллардан ашып, 3644 долларга жеткен. Салыштырмалуу, баалар 2025-жылдын апрелине чейин 2400–2500 доллар аралыгында сакталып турган жана ошол жылдын аягына чейин алар тоннасына 2600–2700 долларга чейин гана көтөрүлгөн. Бирок, 2026-жылдын башынан баштап рынок кескин өсүү мезгилине кирип, апрель айынын ортосуна чейин баалар 3500–3600 долларга жеткен.
Эксперттер баалардын өсүшүнө түрткү болгон негизги фактор катары Жакынкы Чыгыштагы геосаясий чыңалууларды белгилешет. Дүйнөлүк сооданын эң маанилүү артерияларынын бири болгон жана дүйнөлүк баштапкы алюминий жеткирүүнүн болжол менен 9% өтүүчү Ормуз кысыгы аркылуу жүк ташууларга коюлган чектөөлөр металлдын жеткиликтүүлүгүн бир кыйла төмөндөттү. Бириккен Араб Эмираттарындагы жана Бахрейндеги мунай иштетүүчү жайлардын бузулушу басымды күчөтүп, жеткирүүнү ого бетер чектеди.
Аналитиктер кырдаал турукташса дагы, өндүрүш кубаттуулугун калыбына келтирүү бир нече айга, ал эми айрым учурларда бир жылга чейин созулушу мүмкүн деп эскертишет. Бул алюминийдин жогорку баасы орто мөөнөттүү келечекте сакталып калышы мүмкүн дегенди билдирет, бул экспорттоочу өлкөлөр үчүн жагымдуу шарттарды түзөт.
Алюминий өнөр жайы салттуу түрдө экспорттук түзүмүндө негизги орунду ээлеген Тажикстан үчүн азыркы кырдаал кошумча мүмкүнчүлүктөрдү берет. 2026-жылга карата божомолдор боюнча алюминий өндүрүшү 20% га өсүп, 131 000 тоннага жетет. Бул көрсөткүчкө негизги салым кошкон компания – өлкөнүн эң ири өнөр жай активи болгон ТАЛКО, анын натыйжалуулугу өлкөнүн экспорттук кирешесине түздөн-түз таасир этет. ТАЛКО КМШдагы эң ири алюминий өндүрүүчүлөрдүн бири жана Борбордук Азиядагы жалгыз компания.
Ошол эле учурда экспорттун өсүшү күтүлүүдө: жылдын аягына чейин алюминий экспорту 105 000 тоннага жетиши мүмкүн, бул 2025-жылдагы деңгээлден 15% жогору. Акчалай түрдө экспорт 243 миллион долларды түзөт, бул 10,4% өсүштү билдирет. Ошентип, баа чет элдик валюта кирешесинин негизги кыймылдаткыч күчүнө айланууда.
2026-жылдын биринчи чейрегинде Тажикстан 24,6 миллион долларлык алюминий жана анын продукцияларын экспорттогон, бул 5800 тоннага барабар. Бул көрсөткүчтөр суроо-талаптын туруктуулугун жана өлкөнүн өзгөрүп жаткан глобалдык шарттарга тез жооп кайтаруу жөндөмүн тастыктайт.
Бирок, азыркы баалардын өсүшү жөн гана мүмкүнчүлүк эмес, ошондой эле кыйынчылык. Экономисттер жагымдуу кырдаалды максималдуу түрдө жогорулатуу үчүн Тажикстан өндүрүш көлөмүн гана көбөйтпөстөн, өлкөнүн ичинде алюминийди кайра иштетүүнүн тереңдигин да жакшыртуусу керек экенин белгилешет. Чийки затты экспорттоодон жогорку кошумча нарктагы продукцияларды өндүрүүгө өтүү экономикалык таасирди бир топ күчөтүшү мүмкүн.
Мындан тышкары, алюминий өндүрүшү энергияны көп талап кылгандыктан, тармакты энергия менен камсыздоо маселеси актуалдуу бойдон калууда. Бул контекстте гидроэнергетиканы андан ары өнүктүрүү жана инфраструктураны модернизациялоо туруктуу өсүш үчүн маанилүү факторлорго айланышы мүмкүн.
Кеңири мааниде алганда, азыркы кырдаал Тажикстандын экономикасынын тышкы рынокторго жана баалардын өзгөрүшүнө канчалык көз каранды экенин көрсөтүп турат. Алюминийдин баасынын жогорулашы экспорттук потенциалды убактылуу жогорулатат, бирок узак мөөнөттүү туруктуулук өлкөнүн өнөр жайын диверсификациялоо жана ата мекендик өндүрүш чынжырларын чыңдоо мүмкүнчүлүгүнө көз каранды болот.
Ошентип, алюминийдин рекорддук баасы Тажикстан үчүн бир түрдүү "мүмкүнчүлүк терезесин" түзөт. Суроо туулат, өлкө бул кыска мөөнөттүү рыноктук кырдаалды туруктуу экономикалык өсүшкө айландыра алабы?
Сүрөт: ТАЛКОнун басма сөз кызматы