ДУШАНБЕ, 2026-жылдын 29-апрели — Karavan Info маалымат агенттиги. Тажикстандын борборунда ORALIK эл аралык искусство резиденциясы аяктады, бул долбоор кыска убакыттын ичинде Борбор Азиянын жаш сүрөтчүлөрүн бириктирип, салттуу шаардык борборлордон тышкары чыгармачыл өз ара аракеттенүүнүн жаңы моделин сунуштады. Акыркы көргөзмө жөн гана чыгармалардын көргөзмөсү эмес, өлкөнүн эң кооз бийик тоолуу көлдөрүнүн бири болгон Искендеркулдун жээгинде башталган татаал жана көп катмарлуу көркөм процесстин чагылышы болду.
Тажикстандан, Өзбекстандан, Казакстандан жана Кыргызстандан келген сегиз сүрөтчү беш күн бою шаардык чөйрөдөн толугу менен обочолонуп калышты. Алардын көнүмүш контекстинен аң-сезимдүү түрдө четтөө долбоордун концепциясынын негизги элементине айланды: ызы-чуулуу искусство жайларынын ордуна тоолордун жымжырттыгы; тааныш аспаптардын ордуна жаратылыш жана ички маанилер менен диалог.
Долбоордун Өзбекстандан келген куратору Бекзод Ульмасов алыскы жерди тандоо көркөм процессти борбордон ажыратуу каалоосунан улам келип чыкканын баса белгилейт. Анын айтымында, идея искусствону борбордук мекемелердин чегинен чыгарып, сүрөтчү мейкиндик, жаратылыш жана өз идеялары менен жалгыз кала турган чөйрөнү түзүү болгон.
Долбоордун тарыхы бир жылдан ашык убакыт мурун, Самаркандда өткөн кесипкөй куратордук жолугушуудан башталган, ал жерде аймактын чыгармачыл ресурстарын бирдиктүү эл аралык форматта бириктирүү идеясы жаралган. Бул көп баскычтуу тандоо процессине алып келген: жүздөн ашык арыздын ичинен 55 катышуучу тандалып алынып, андан кийин насаатчылар менен онлайн билим берүү программасын аякташкан. Алардын сегизине гана Искендеркулга баруу мүмкүнчүлүгү берилген.
Катышуучулардын арасында Эзоза Зокиржанова (Ташкент), Наим Раджабов (Душанбе), Аурелия Акмуллаева (Алматы), Бегимай Исаева (Бишкек), Сарвиноз Меликузиева (Фергана), Амир Холматов (Ашт), Айша Мусева (Бишкек) жана Назира Садвакасова (Астана) болгон. Уюштуруучу Насиба Каримованын айтымында, адам фактору долбоордун негизги жетишкендиктеринин бири болгон — кесипкөй диалог тез эле жеке түшүнүшүүгө айланган команда түзүлгөн.
Беш күндүк жалгыздык сүрөтчүлөр үчүн бир эле учурда кыйынчылык жаратты, бир эле учурда илхам булагы болду. Бийик тоолуу климат, суук, көлдүн күзгүдөй бети жана жергиликтүү уламыштар, анын ичинде "каргышка калган" тоо жана Александр Македонскийдин чөгүп кеткен аты жөнүндөгү жомоктор чыгармачылык процесске олуттуу таасир эткен. Искусство тарыхчысы жана куратор Азиза Шаропова белгилегендей, көптөгөн катышуучулар резидентура учурунда өз чыгармалары үчүн баштапкы концепцияларын толугу менен кайра карап чыгышкан.
Мисалы, кыргыз сүрөтчүсү Бегимай Исаева өзүнүн баштапкы идеясынан баш тартып, тоолордун суудагы чагылышынан шыктанган диптих жараткан. Ошол эле учурда, Аурелия Акмуллаеванын видео иши жергиликтүү фольклордун таасири астында мистикалык сапатка ээ болгон. Бул трансформациялар мейкиндиктин көркөм ой жүгүртүүнү кандайча кайра аныктай аларынын айкын далили болуп калды.
Душанбедеги акыркы көргөзмө көрүүчүлөргө сүрөттөрдү гана эмес, ошондой эле дисциплиналар аралык долбоорлорду: инсталляцияларды, видеоарттарды жана инсандык, эс тутум жана маданий чек аралар маселелерин изилдеген биргелешкен эмгектерди тартуулады. Бул биргелешкен эмгектер резиденциянын негизги натыйжасынын, башкача айтканда, өлкөлөрдүн ортосундагы чек араларды искусство аркылуу жок кылуунун символуна айланды.
Долбоор бир гана көргөзмө менен чектелбейт: андан кийин көргөзмө аймактык турга чыгып, Ташкент, Бишкек жана Алматы шаарларына барат. Ошентип, Искендеркул көлүнүн жээгинде башталган диалог Борбордук Азиянын ири маданий борборлорунда уланат.
Уюштуруучулар ошондой эле демилгенин практикалык таасирин белгилешет: көргөзмөнүн ачылышындагы чыгармаларга болгон кызыгуу аймакта заманбап искусствого болгон суроо-талаптын өсүп жатканын тастыктайт. Долбоорго катышуу жаш сүрөтчүлөргө жаңы коллекционерлерге жетүүгө жана искусство чөйрөсүндөгү позицияларын бекемдөөгө жардам берет деп күтүлүүдө.
Бул долбоор өнөктөштөрдүн, анын ичинде Швейцария өкмөтүнүн жардамы менен Кудук коомдук фондунун, Easy Art долбоорунун жана Hilton Dushanbe мейманканасынын колдоосунун аркасында мүмкүн болду.
Ошентип, ORALIK арт-резиденциясы Борбордук Азиядагы заманбап искусство жергиликтүү көрүнүштөрдөн чыгып, чек аралар эмес, маанилер маанилүү болгон жалпы маданий мейкиндикти түзүп жатканын көрсөттү.
Сүрөт: Азия Плюс