АУҒАНСТАН, 2026 жылғы 26 маусым — Karavan Info жаңалықтар агенттігі. БҰҰ-ның Әйелдерге қатысты кемсітушілікті жою жөніндегі комитеті Ауғанстандағы жағдайды 2025 жылы бағалағаннан кейін бір жыл өткен соң, әйелдер мен қыздарға қатысты «жүйелі және іргелі» шектеулер сақталып қана қоймай, кеңейіп келе жатқанын мәлімдеді.
Комитеттің жаңа мәлімдемесінде ауған әйелдері мен қыздарының орта және жоғары білім алуға, кәсіптік білім алуға, жұмысқа орналасуға, саяси және қоғамдық өмірге қатысуға, қозғалыс еркіндігіне, денсаулық сақтау қызметтеріне және әділеттілікке қол жеткізуден бас тартылып жатқаны айтылды.
ЮНЕСКО мәліметтері бойынша, қыздарға орта білім беруге тыйым салу шамамен 2,2 миллион мектеп оқушысын оқу мүмкіндігінен айырды.
Комитет егер жағдай осылай жалғаса берсе, 2030 жылға қарай шамамен 4 миллион қыз орта білімсіз қалуы мүмкін екенін ескертеді. Мәлімдемеде Ауғанстан әйелдер мен қыздардың жүйелі түрде орта және жоғары білім алудан айырылған әлемдегі жалғыз ел болып қала беретіні атап өтілген.
Сондай-ақ, әйелдерге жоғары білім беру мен медициналық білім беруге тыйым салу денсаулық сақтау жүйесіндегі дағдарысты ушықтыратыны атап өтіледі, себебі кейбір жағдайларда ер дәрігерлер әйел науқастарды махрамсыз емдей алмайды.
БҰҰ әйелдер ұйымының бағалауы бойынша, елдегі әйелдердің төрттен бірі ғана жұмыспен қамтылған немесе жұмыс іздейді, ал ерлердің шамамен 90%-ы жұмыспен қамтылған. Комитеттің мәліметі бойынша, шектеулер экономикаға жылына шамамен 84 миллион доллар шығын әкеледі және білікті әйелдер ұрпағының жоғалуына әкеліп соғуда.
Саяси салада әйелдер шешім қабылдаудан толығымен шеттетілген. 2020 жылы олар парламенттегі орындардың 25%-дан астамын иеленген болса, қазір олар мемлекеттік лауазымдар мен мемлекеттік мекемелерден толығымен шеттетілген.
Комитет сондай-ақ гендерлік теңдік қағидатын әлсірететін, әйелдерді күйеулерінің заңды бақылауына алатын және гендерлік зорлық-зомбылық істерінде ерлердің жауапкершілігін шектейтін жақында қабылданған жарлықтарға алаңдаушылық білдірді.
Балалар некесіне қатысты жағдай ерекше атап өтілді. Комитет жақында әйелдің неке кезінде үнсіз қалуын келісім деп санайтын қаулыны келтірді, бұл мәжбүрлі және балалар некесін іс жүзінде заңдастыру ретінде қарастырылады.
Сондай-ақ, 6-7 маусымда Герат қаласында ондаған әйелдің ұсталуына және наразылық білдірушілерге күш қолданылуына алаңдаушылық білдірілді. БҰҰ мәліметтері бойынша, бұл оқиғаларда кем дегенде екі адам қаза тауып, шамамен 20 адам жарақат алған.
Комитет Ауғанстандағы әйелдер мен қыздарға қатысты шектеулер оқшауланған құқық бұзушылықтар емес, жыныстық негіздегі қудалауға тең болуы мүмкін кемсітушілік пен оқшаулаудың жүйелік үлгісі екенін атап өтті.
БҰҰ барлық кемсітушілік шараларын жоюға және әйелдер мен қыздардың негізгі құқықтарын қалпына келтіруге шақырды және халықаралық қауымдастықты көмек пен қатысуды әйелдер құқықтары саласындағы ілгерілеумен байланыстыруға шақырды.
Қорытындылай келе, Комитет ауған әйелдері мен қыздарының құқықтары келіссөздерге жатпайтынын және оларды толық қалпына келтіру халықаралық құқық бойынша міндеттеме болып табылатынын, таңдау мәселесі емес екенін мәлімдеді.
Фото: Haama Press