Душанбе, 2026 жылғы 17 шілде – Karavan Info жаңалықтар агенттігі. Ресейлік отын нарығының тұрақсыздығына және импортталатын мұнай өнімдерінің бағасының өсуіне қарамастан, Тәжікстан билігі ішкі нарықта отын тапшылығы болады деп күтпейді.

Үкімет жағдайдың үнемі бақылауда екеніне және Ресейден дәстүрлі жеткізілімдермен қатар, балама импорттық арналар да әзірленіп жатқанына сендіреді.

Бұл туралы Тәжікстан Республикасы Үкіметі жанындағы Монополияға қарсы қызметтің басшысы Хайдарали Раджабзода 16 шілдеде өткен баспасөз мәслихатында мәлімдеді.

Оның айтуынша, мұнай өнімдерінің 90 пайыздан астамы дәстүрлі түрде республикаға Ресей Федерациясынан келеді, сондықтан Ресей нарығындағы кез келген өзгерістер Тәжікстандағы баға белгілеу жағдайына сөзсіз әсер етеді.

«Ресей нарығындағы өзгерістер біздің еліміздің ішкі нарығына тікелей әсер етеді. Сонымен қатар, мемлекеттік органдар балама жеткізу жолдарын қарастыруда. Мұнай өнімдерін өндіретін басқа елдер де бар, сондықтан алаңдауға ешқандай себеп жоқ», — деп атап өтті агенттік басшысы.

Ол Монополияға қарсы қызмет мұнай өнімдері нарығындағы жағдайды үнемі бақылап отыратынын және Тәжікстан Республикасы Үкіметіне тиісті ақпаратты үнемі хабарлап отыратынын атап өтті. Бағаның негізсіз өсуі жағдайларына жедел әрекет ету үшін қызмет дирекциясы жанынан тұрақты жұмыс істейтін жұмыс тобы құрылды.

Ресми деректерге сәйкес, Тәжікстан 2026 жылдың бірінші жартысында 196 миллион долларға 243 100 тонна автомобиль бензинін импорттаған. Бір тоннасының орташа бағасы 807 долларды құрады, бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 61 долларға немесе 8,2 пайызға артық.

Сонымен қатар, физикалық жеткізілім көлемі 1800 тоннаға өсті. АИ-92 бензині литріне 11,5-тен 12 сомониге дейінгі бөлшек сауда бағаларымен сатылды.

Дизель отынының импорты 300 000 тоннаға жетті, оның құны 236,8 миллион АҚШ долларын құрады. 2025 жылдың бірінші жартыжылдығымен салыстырғанда жеткізу көлемі 35 400 тоннаға өсті, ал импорттың орташа бағасы тоннасына 789 АҚШ долларына дейін өсті, бұл өткен жылмен салыстырғанда 32 АҚШ долларына (4,2 пайызға) жоғары. Дизель отынының бөлшек сауда бағасы литріне 15-тен 16,7 сомониге дейін болды.

Сұйытылған газ жеткізілімі айтарлықтай өсті. Алғашқы алты айда республика осы отынның 241 000 тоннасын импорттады, оның құны 164,3 миллион долларды құрады. Өткен жылмен салыстырғанда импорт көлемі 64 100 тоннаға өсті, ал орташа бағасы іс жүзінде өзгеріссіз қалды және тоннасына 681 долларды құрады. Жанармай құю станцияларында сұйытылған газ литріне 6,4-тен 6,8 сомониге дейін сатылды.

Ресей мұнай өнімдерінің негізгі жеткізушісі болып қала береді, импорттың жалпы көлемінің 91,1 пайызын құрайды. Беларусь жеткізілімдердің 2,8 пайызын, Түрікменстан 1,9 пайызын, Қазақстан 1 пайызын, Өзбекстан мен Қырғызстанның әрқайсысы 0,9 пайызын, ал қалған елдердің үлесі шамамен 1,5 пайызды құрайды.

Сонымен қатар, соңғы үш аптада ішкі нарықта дизель отыны тапшылығы байқалды. Душанбедегі бірнеше жанармай құю бекеттері уақытша таусылды, ал қор әлі де бар жерлерде отынның бағасы литріне 17 сомониден асады. Салыстыру үшін, қазіргі тапшылыққа дейін дизель отыны орташа есеппен литріне 13 сомониден сатылып келген.

Сарапшылардың пікірінше, қазіргі жағдай Тәжікстанның отын нарығының сыртқы жеткізушілерге, ең алдымен Ресей нарығына жоғары тәуелділігін көрсетеді. Дегенмен, импорт бағыттарын әртараптандыру және жеткізу географиясын кеңейту бойынша күш-жігерді күшейту ұлттық нарықтың сыртқы баға ауытқуларына төзімділігін арттыруы мүмкін. Ішкі сұраныстың артуы мен отын тұтынудың маусымдық өсуін ескере отырып, балама логистиканы одан әрі дамыту елдің энергетикалық қауіпсіздігін қамтамасыз етудің негізгі факторына айналуда.

Сонымен қатар, Душанбеде өткен баспасөз мәслихатында Тәжікстан үкіметі жанындағы Монополияға қарсы қызметтің басшысы Хайдарали Раджабзода Шанхай ынтымақтастық ұйымына (ШЫҰ) мүше елдердің монополияға қарсы органдары басшыларының 2026 жылдың 17-18 қыркүйегінде Тәжікстанда өтетін кездесуі туралы хабарлады.

Раджабзоданың айтуынша, меморандум ШЫҰ-ға мүше елдер арасындағы нарықты реттеу және бәсекелестік саясатын әзірлеу саласындағы ынтымақтастықты тереңдету жөніндегі күш-жігердің бір бөлігі болып табылады.

Коллаж: Азия+.