Душанбе, 2026 жылғы 29 тамыз – Karavan Info ақпараттық агенттігі. Тәжікстанның Ұлттық кітапханасында Тәжікстанның мемлекеттік тәуелсіздігінің 35 жылдығына және 2025–2034 жылдарға арналған криосфералық ғылымдар саласындағы халықаралық онжылдыққа арналған ұлттық ғылыми-теориялық конференция өтті.
Қатысушылар мұздықтар мен қар жамылғысының жағдайын, климаттық тәуекелдерді, ғылыми мониторинг пен халықаралық ынтымақтастықтың маңыздылығын және Тәжікстанның жаһандық криосфераны қорғау бастамаларын жүзеге асыру мәселелерін талқылады.
Тәжікстан Республикасы Үкіметі жанындағы Қоршаған ортаны қорғау комитеті төрағасының орынбасары Лоик Рахмонзода конференцияға қатысып, баяндама жасады.
Ол өз сөзінде 2024 жылдың 13 тамызында БҰҰ Бас Ассамблеясы 2025–2034 жылдарды криосфералық ғылым бойынша халықаралық іс-қимыл онжылдығы деп жариялау туралы қарарды бірауыздан қабылдағанын еске салды. Бұл бастаманы Тәжікстан Республикасының Президенті, Ұлт көшбасшысы Эмомали Рахмон ұсынған және мұздықтарды, қар жамылғысын және криосфераның басқа да компоненттерін сақтауды ілгерілетудегі тағы бір халықаралық қадам болып табылады.
Конференция климаттық қауіптердің ауқымына баса назар аударды. Халықаралық бағалауларға сәйкес, жаһандық жылыну мен мұздықтардың еруінің жеделдеуі су және қоршаған орта қауіпсіздігіне ұзақ мерзімді қауіп төндіреді.
Егер қазіргі үрдістер жалғаса берсе, әлем 2050 жылға қарай мұздықтарының үштен бір бөлігін жоғалтуы мүмкін, бұл су ресурстарына, экожүйелерге және тұтас аймақтардың әлеуметтік-экономикалық дамуына айтарлықтай әсер етуі мүмкін.
Осындай жағдайларда криосфералық ғылым саласындағы халықаралық іс-қимыл онжылдығы мемлекеттер арасындағы ғылыми ынтымақтастықты нығайтуға, криосфераның жаһандық мониторингін кеңейтуге, ғылыми білім мен технологиялар алмасуды қамтамасыз етуге және қар мен мұз жамылғысының азаюының әлеуметтік-экономикалық салдарын бағалау сапасын жақсартуға бағытталған.
Бұл күн тәртібі Тәжікстан үшін ерекше маңызға ие. Елдің таулы аймағы Орталық Азиядағы су ресурстарының ең маңызды көздерінің бірі болып табылады, ал мұздықтардың денсаулығы су балансының, ауыл шаруашылығының, энергетиканың, экожүйелердің және сумен жабдықтаудың тұрақтылығымен тікелей байланысты.
Жаңа халықаралық бастама Тәжікстан ұсынған БҰҰ-ның басқа да жаһандық қарарларын логикалық тұрғыдан толықтырады. Оларға 2025 жылды Халықаралық мұздықтар жылы деп жариялау және 2018-2028 жылдарға арналған «Тұрақты даму үшін су» халықаралық іс-қимыл онжылдығы жатады.
Осылайша, мұздықтар тек қорғауды қажет ететін табиғи нысандар ғана емес, сонымен қатар су, азық-түлік, энергетика және экологиялық қауіпсіздіктің жаһандық жүйесінің маңызды элементі ретінде қарастырылады.
Олардың жеделдетілген қысқаруы криосфералық мәселелерді тар ғылыми тақырыптан халықаралық климаттық саясаттың негізгі элементтерінің біріне айналдырады.
Тәжікстан Республикасы Үкіметі жанындағы Қоршаған ортаны қорғау комитеті елдің криосфераны зерттеуге, ғылыми деректермен алмасуға және климаттың өзгеруіне жауап берудің бірлескен тетіктерін әзірлеуге бағытталған халықаралық зерттеу бағдарламаларын үйлестіруге және белсенді қатысуға дайын екенін растады.
Аналитикалық тұрғыдан алғанда, конференцияны Душанбеде өткізу Тәжікстанның су және климат қауіпсіздігі бастамаларын халықаралық декларациялар деңгейінен практикалық ғылыми және институционалдық жұмысқа айналдыруға деген міндеттемесін көрсетеді.
БҰҰ Бас Ассамблеясының тиісті қарарларды бірауыздан қабылдауы мұздықтар мәселесіне халықаралық назарды арттырады және сонымен бірге Тәжікстанның жаһандық су және климат күн тәртібін қалыптастырудағы рөлін күшейтеді.
Болашақта криосфералық ғылым саласындағы халықаралық іс-қимыл онжылдығы зерттеу орталықтарын, мемлекеттерді және халықаралық ұйымдарды ортақ мақсат төңірегінде біріктіретін платформаға айналуы мүмкін: болып жатқан өзгерістер туралы сенімді деректер алу, олардың салдарын болжау және тиімді бейімделу тетіктерін әзірлеу.
Халықаралық деңгейде су, мұздықтар және климаттың өзгеруі мәселелерін үнемі көтеріп келе жатқан Тәжікстан үшін бұл жұмыс тек экологиялық тұрғыдан ғана емес, сонымен қатар стратегиялық маңызға да ие.
Криосфераны сақтау Орталық Азиядағы су қауіпсіздігін қамтамасыз етумен және болашақ ұрпақтардың тұрақты дамуымен тікелей байланысты.
Фото: Тәжікстан Республикасы Үкіметі жанындағы Қоршаған ортаны қорғау комитеті