Душанбе, 2026 жылғы 10 қыркүйек – Karavan Info ақпараттық агенттігі. Қазіргі әлемдегі геосаяси бәсекелестіктің артуы, жеке бастың өзгеруі және мәдени бағдарлардың өзгеруі жағдайында мемлекеттің шетелдегі отандастармен өзара әрекеттесуі Тәжікстан Республикасының сыртқы саясаты мен қазіргі дипломатиясының маңызды бағытына айналуда.
Бұл саладағы мемлекеттік саясатты қалыптастыру үшін бейбітшілік пен ұлттық бірліктің негізін қалаушы – Ұлт көшбасшысы, Тәжікстан Республикасының Президенті Эмомали Рахмонның бағдарламалық нұсқаулары мен бастамалары, соның ішінде 2026 жылдың 7 тамызында өткен «Пайванд» тәжіктер мен орыс/парсы тілді халықтардың Дүниежүзілік қауымдастығының ғылыми форумында айтылған бастамалары маңызды рөл атқарады.
«Қазіргі әлем жеке бас, тіл, құндылықтар және мүдделер арасындағы қарқынды бәсекелестік процесіне енген дәуірде біз үшін – парсы тілді халықтар үшін – рухани және мәдени бірлік орасан зор маңызға ие», – деп атап өтті Мемлекет басшысы.
Тәжікстанның тәуелсіздігінің 35 жылы шетелдегі отандастарымен қарым-қатынасы айтарлықтай институционалдық эволюциядан өткенін көрсетті — шетелдегі азаматтардың құқықтарын қорғауға басымдық беруден бастап әлеуметтік-экономикалық, ғылыми және мәдени-гуманитарлық өзара әрекеттесудің көп деңгейлі жүйесін қалыптастыруға дейін.
Бұл процестің құқықтық негізі Тәжікстан Республикасының Конституциясымен, Тәжікстан Республикасының «Мәдениет туралы» Заңымен, Тәжікстан Республикасының 2015 жылғы Сыртқы саясат тұжырымдамасымен, сондай-ақ осы саладағы негізгі құжаттардың бірі — Тәжікстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 29 мамырдағы №277 қаулысымен бекітілген елдің дамуына серіктес ретінде шетелдегі отандастарды тарту тұжырымдамасымен қалыптасқан.
Осы саясат аясында шетелдегі отандастар ұғымы өздерін тәжік халқымен этникалық, тілдік, тарихи және мәдени деңгейде байланыстыратын көптеген адамдарды — Тәжікстанның тумаларын, шетелдік азаматтарды және азаматтығы жоқ адамдарды қамтиды.
Үш жарым онжылдық ішінде шетелдегі тәжік қауымдастықтарымен жұмыс істеудің жеті негізгі бағыты пайда болды:
- Заңнамалық негіз Тәжікстан Республикасы азаматтарының шетелдегі құқықтары мен заңды мүдделерін жан-жақты қорғауды қамтамасыз ету болып табылады.
- Тұжырымдамалық саясат — шетелдегі отандастарға ұлттық дамудың қатысушылары мен серіктестері ретінде көзқарас қалыптастыру.
- Диаспора және консулдық дипломатия – Тәжікстанның дипломатиялық және консулдық миссияларының шетелдегі тәжік қауымдастықтарымен жүйелі жұмысын дамыту.
- Мәдени-гуманитарлық байланыстар – «Пайванд» Дүниежүзілік қауымдастығын қоса алғанда, іс-шаралар арқылы тілді, тарихи жады мен мәдени мұраны сақтау.
- Инвестициялық және экономикалық ынтымақтастық – шетелдегі отандастардың қаржылық, кәсіпкерлік және іскерлік әлеуетін ұлттық жобаларды іске асыруға тарту.
- Ғылыми және кәсіби ынтымақтастық – елден тыс жерлерде жұмыс істейтін тәжік ғалымдарының, сарапшыларының және мамандарының зияткерлік және кәсіби әлеуетін пайдалану.
- Халықаралық позиция – шетелдегі отандастардың Тәжікстанның әлемдегі оң имиджінің бірегей өкілдері және жетекшілері ретіндегі рөлін нығайту.
Аналитикалық тұрғыдан алғанда, шетелдегі отандастарға қатысты мемлекеттік саясаттың эволюциясы диаспораның рөлін түсінудің біртіндеп кеңеюін көрсетеді.
Бастапқыда басты назар азаматтардың құқықтарын қорғауға және консулдық қолдау көрсетуге аударылғанымен, кейіннен кешенді тәсіл пайда болды.
Бүгінгі таңда шетелдегі отандастар тәжік халқының тарихи және мәдени кеңістігінің бір бөлігі ретінде ғана емес, сонымен қатар елдің экономикалық, ғылыми, білім беру және гуманитарлық дамуындағы әлеуетті серіктестер ретінде де қарастырылады.
Бұл тәсіл жаһандық сәйкестік бәсекелестігі жағдайында ерекше маңызды. Тілді, тарихи жадты және мәдени байланыстарды сақтау гуманитарлық саясаттың маңызды элементіне айналуда, ал отандастар қауымдастықтары мен дипломатиялық миссиялардың қызметі бұл мақсаттарды тұжырымдамалықтан практикалық қолданысқа айналдыруға мүмкіндік береді.
Осыған байланысты Пайванд қауымдастығы мен Тәжікстанның дипломатиялық миссиялары тәжік халқының өкілдерінің тұратын еліне қарамастан арасындағы байланыстарды сақтау, сондай-ақ мәдени, ғылыми және кәсіби алмасуларды дамыту үшін маңызды платформалар болып табылады.
Осылайша, Тәжікстанның тәуелсіздіктің 35 жылы ішінде шетелдегі отандастармен өзара әрекеттесуі негізінен консулдық және құқықтық бағыттан гуманитарлық және стратегиялық ынтымақтастықтың кешенді институтына айналды.
Бұл саясаттың дәйекті дамуымен диаспора қауымдастығы Тәжікстан мен халықаралық қауымдастық арасындағы бірегей құқықтық, мәдени, экономикалық және дипломатиялық көпірге айналады, ұлттық мүдделерді ілгерілетуге, мәдени байланыстарды нығайтуға және елдің халықаралық ынтымақтастығын кеңейтуге үлес қосады.
Фото: Тәжікстан Республикасы Президентінің баспасөз қызметі / Дүниежүзілік «Пайванд» қауымдастығы