Dushanbe, 2026-yil 10-sentabr – Karavan Info axborot agentligi. Zamonaviy dunyoda geosiyosiy raqobatning kuchayishi, o'ziga xosliklarning o'zgarishi va madaniy yo'nalishlarning o'zgarishi sharoitida davlatning xorijdagi vatandoshlar bilan o'zaro aloqalari Tojikiston Respublikasi tashqi siyosati va zamonaviy diplomatiyasining muhim yo'nalishiga aylanib bormoqda.
Ushbu sohada davlat siyosatini shakllantirishda Tinchlik va Milliy Birlik asoschisi – Millat yetakchisi, Tojikiston Respublikasi Prezidenti Imomali Rahmonning dasturiy ko'rsatmalari va tashabbuslari, jumladan, 2026-yil 7-avgustda Butunjahon tojiklar va rus/fors tilida so'zlashuvchi xalqlar assotsiatsiyasining "Payvand" ilmiy forumida bildirilgan fikrlar muhim ahamiyatga ega.
“Zamonaviy dunyo oʻziga xoslik, tillar, qadriyatlar va manfaatlar oʻrtasidagi shiddatli raqobat jarayoniga kirgan bir davrda biz — fors tilida soʻzlashuvchi xalqlar uchun maʼnaviy va madaniy birlik ulkan ahamiyatga ega”, — deb taʼkidladi Davlatimiz rahbari.
Tojikiston mustaqilligining 35 yili shuni ko'rsatdiki, uning xorijdagi vatandoshlari bilan munosabatlari sezilarli institutsional evolyutsiyani boshidan kechirdi — chet eldagi fuqarolarning huquqlarini himoya qilish ustuvorligidan tortib, ijtimoiy-iqtisodiy, ilmiy va madaniy-gumanitar hamkorlikning ko'p bosqichli tizimini shakllantirishgacha.
Ushbu jarayonning huquqiy asosi Tojikiston Respublikasi Konstitutsiyasi, Tojikiston Respublikasining "Madaniyat to'g'risida"gi qonuni, Tojikiston Respublikasining 2015 yildagi Tashqi siyosat konsepsiyasi, shuningdek, ushbu sohadagi asosiy hujjatlardan biri – Tojikiston Respublikasi Hukumatining 2010 yil 29 maydagi 277-sonli qarori bilan tasdiqlangan mamlakatni rivojlantirishda sherik sifatida chet eldagi vatandoshlarni jalb qilish konsepsiyasi bilan shakllantirilgan.
Ushbu siyosat doirasida chet eldagi vatandoshlar tushunchasi o'zlarini etnik, lingvistik, tarixiy va madaniy darajalarda tojik xalqi bilan bog'laydigan keng doiradagi shaxslarni – Tojikistonda tug'ilganlar, xorijiy fuqarolar va fuqaroligi bo'lmagan shaxslarni qamrab oladi.
Uch yarim o'n yillikda chet eldagi tojik jamoalari bilan ishlashning yettita asosiy yo'nalishi paydo bo'ldi:
- Qonunchilik bazasi Tojikiston Respublikasi fuqarolarining chet eldagi huquqlari va qonuniy manfaatlarini har tomonlama himoya qilishni ta'minlashdan iborat.
- Kontseptual siyosat – bu chet eldagi vatandoshlarga milliy rivojlanishda ishtirokchilar va sheriklar sifatida yondashuvni shakllantirishdir.
- Diaspora va konsullik diplomatiyasi – Tojikiston diplomatik va konsullik vakolatxonalarining xorijdagi tojik jamoalari bilan tizimli ishini rivojlantirish.
- Madaniy va gumanitar aloqalar – til, tarixiy xotira va madaniy merosni "Payvand" Jahon assotsiatsiyasi kabi tadbirlar orqali saqlab qolish.
- Investitsiya va iqtisodiy hamkorlik – xorijdagi vatandoshlarning moliyaviy, tadbirkorlik va biznes salohiyatini milliy loyihalarni amalga oshirishga jalb qilish.
- Ilmiy va professional hamkorlik – mamlakat tashqarisida ishlaydigan tojik olimlari, mutaxassislari va mutaxassislarining intellektual va professional salohiyatidan foydalanish.
- Xalqaro mavqe – chet eldagi vatandoshlarning Tojikistonning dunyoda ijobiy imidjining noyob vakillari va yo'riqchilari sifatidagi rolini mustahkamlash.
Tahliliy nuqtai nazardan, chet eldagi vatandoshlarga nisbatan davlat siyosatining evolyutsiyasi diasporaning rolini tushunishning asta-sekin kengayishini aks ettiradi.
Dastlabki e'tibor asosan fuqarolarning huquqlarini himoya qilish va ularga konsullik yordamini ko'rsatishga qaratilgan bo'lsa-da, keyinchalik yanada keng qamrovli yondashuv paydo bo'ldi.
Bugungi kunda xorijdagi vatandoshlar nafaqat tojik xalqining tarixiy va madaniy makonining bir qismi, balki mamlakatning iqtisodiy, ilmiy, ta'lim va gumanitar rivojlanishidagi potentsial sheriklar sifatida ham qaralmoqda.
Bu yondashuv, ayniqsa, global oʻziga xoslik raqobati sharoitida muhimdir. Til, tarixiy xotira va madaniy aloqalarni saqlab qolish gumanitar siyosatning muhim elementiga aylanib bormoqda va vatandoshlar uyushmalari va diplomatik vakolatxonalarning faoliyati bu maqsadlarni kontseptualdan amaliy qoʻllanmalarga aylantirish imkonini beradi.
Shu nuqtai nazardan, Payvand uyushmasi va Tojikistonning diplomatik vakolatxonalari tojik xalqi vakillari, ularning yashash mamlakatidan qat'i nazar, o'rtasidagi aloqalarni saqlab qolish, shuningdek, madaniy, ilmiy va professional almashinuvlarni rivojlantirish uchun muhim platformalar bo'lib xizmat qiladi.
Shunday qilib, mustaqillikning 35 yili davomida Tojikistonning xorijdagi vatandoshlar bilan o'zaro aloqalari asosan konsullik va huquqiy yo'nalishdan gumanitar va strategik hamkorlikning keng qamrovli institutiga aylandi.
Ushbu siyosatning izchil rivojlanishi bilan diaspora hamjamiyati Tojikiston va xalqaro hamjamiyat o'rtasida noyob huquqiy, madaniy, iqtisodiy va diplomatik ko'prikka aylanadi, milliy manfaatlarni ilgari surish, madaniy aloqalarni mustahkamlash va mamlakatning xalqaro hamkorligini kengaytirishga hissa qo'shadi.
Surat: Tojikiston Respublikasi Prezidenti matbuot xizmati / "Payvand" Jahon assotsiatsiyasi