Душанбе, 11 сентябр, – АИ «Корвон Иттилоот». Дар Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон дар моҳи августи соли 2026 экспедитсияи комплексӣи байналмилалии илмӣ-таҳқиқотӣ баргузор гардид, ки ба омӯзиши вазъи муосири пиряхҳо ва арзёбии оқибатҳои тағйироти иқлимӣ нигаронида шудааст.
Таҳқиқотҳо дар доираи нақшаи чорабиниҳои Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон оид ба амалисозии Қатъномаи СММ «Ҳифзи пиряхҳо ва криосфера, бахусус дар минтақаҳои кӯҳӣ» гузаронида шуданд.
Лоиҳаи илмӣ аз ҷониби Институти омӯзиши пиряхҳо ва криосфераи АМИТ дар ҳамкории зич бо мутахассисони Донишгоҳи Фрибург ва Донишгоҳи Сюрих (Швейтсария) амалӣ гардид. Корҳои майдонӣ пиряхҳои №139 (Зулмарт), №3 ва №457-ро фаро гирифтанд. Барои гирифтани маълумоти комплексӣ мутахассисон аз таҷҳизоти муосири гидрологӣ, метеорологӣ ва глятсиологӣ истифода бурданд.
Вазифаи асосии экспедитсия муайян кардани вазъи кунунии пиряхҳо, арзёбии равандҳои аблятсия — обшавии яхи пиряхӣ — ва ҷамъшавии барф, инчунин ташаккули массиви маълумот барои мониторинги дарозмуддати тағйири массаи пиряхӣ буд.
Яке аз натиҷаҳои муҳимтарини таҳқиқот сабти пастшавии назарраси сатҳи пиряхҳои №139 (Зулмарт) ва №457 дар минтақаи аблятсионӣ гардид. Ба маълумоти экспедитсия, дар натиҷаи обшавии шадид сатҳи онҳо тақрибан 1,5–2 метр паст шудааст.
Дар ҷараёни экспедитсия таҳқиқотҳо дар чанд самт гузаронида шуданд. Мониторинги глятсиологӣ андозагириҳои асбобӣ, насби нуқтаҳои назоратӣ ва омӯзиши ҳолати қабати барфӣ-фирниро, ки барои ҳисоби минбаъдаи баланси массавии пиряхҳо зарур аст, дар бар мегирифт.
Таҳқиқоти гидрологӣ ба чен кардани ҷараён ва омӯзиши хусусиятҳои асосии гидрологии дарёҳо ва ҷӯйборҳое, ки дар минтақаҳои наздипиряхӣ ташаккул меёбанд, равона шуда буд. Самти алоҳидаро таҳлили физикӣ-термикӣ ташкил дод, ки мониторинги ҳарорат, омӯзиши хусусиятҳои физикии қабатҳои яхӣ ва арзёбии таъсири баландшавии ҳарорати ҳаво ба равандҳои дохилии пиряхҳоро пешбинӣ мекард.
Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон яке аз минтақаҳои муҳимтарини пиряхии Тоҷикистон мебошад.
Пиряхҳои Помир дар ташаккули захираҳои обӣ ва танзими баланси об на танҳо дар кишвар, балки дар фазои васеътари Осиёи Марказӣ нақши муҳим доранд.
Бинобар ин, камшавии баландии сатҳи пиряхҳо, ки дар ҷараёни экспедитсия сабт шудааст, манфиати берун аз масъалаҳои чисто илмӣ дорад. Динамикаи пиряхҳо бевосита бо устувории дарозмуддати захираҳои обӣ, ҳолати экосистемаҳои кӯҳӣ ва эҳтимоли тағйири режими ҷараёни дарёҳо алоқаманд аст.
Маводи майдонии ҷамъовардашуда дар ҷараёни экспедитсияи байналмилалӣ барои омодасозии ҳисоботи нави глятсиологӣ, инчунин барои арзёбӣ ва пешгӯии динамикаи минбаъдаи криосфера дар солҳои наздик истифода хоҳанд шуд.
Таҳлилгарон қайд мекунанд, ки натиҷаҳои экспедитсия тамоюли умумии обшавии шитобёфтаи пиряхҳоро дар минтақаҳои баландкӯҳи Осиёи Марказӣ тасдиқ мекунанд.
Мониторинги системавӣ, ки дар ҳамкорӣ бо марказҳои пешрафтаи илмии Швейтсария гузаронида мешавад, дақиқии маълумотро баланд бардошта, имкон медиҳад, ки пешгӯиҳои асосноктари ҳолати захираҳои обии минтақа ташаккул дода шаванд.
Дар шароите, ки Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ ташаббусҳоро оид ба ҳифзи пиряхҳо ва криосфера фаъолона пеш мебарад, чунин таҳқиқотҳо саҳми муҳими амалӣ дар амалисозии рӯзномаи ҷаҳонӣ мегарданд.
Ҳамин тариқ, мониторинги системавии пиряхҳо ба яке аз абзорҳои калидии арзёбии илмии тағйироти иқлимӣ дар Осиёи Марказӣ ва ташаккули пешгӯиҳои дақиқтари ҳолати захираҳои обии минтақа табдил меёбад.
Акс: Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон