Душанбе, 2026 жылғы 12 қыркүйек – Karavan Info ақпараттық агенттігі. 2026 жылғы 25 тамыз бен 7 қыркүйек аралығында Памирдің биік таулы аймағындағы Тәжікстан мұздығында (бұрынғы Федченко мұздығы) халықаралық бірлескен ғылыми-зерттеу экспедициясы өтті.
Іс-шараны Тәжікстан Республикасы Үкіметі жанындағы Қоршаған ортаны қорғау комитетінің Гидрометеорология агенттігінің мамандары Фрибург университетінің (Швейцария Конфедерациясы) және Австрия ғылым және технология институтының өкілдерінің қатысуымен ұйымдастырды.
Экспедицияның мақсаты — бейбітшілік пен ұлттық бірліктің негізін қалаушы — Ұлт көшбасшысы, Тәжікстан Республикасының Президенті Эмомали Рахмонның мұздықтар мен криосфераны, әсіресе таулы аймақтарда қорғау жөніндегі бастамаларын іс жүзінде жүзеге асыру, сондай-ақ 2025-2034 жылдарға арналған Халықаралық криосфера ғылымының онжылдығының мақсаттарына қол жеткізу.
Памирдің биік таулы аймақтары климаттың өзгеруін және криосфераның жағдайын зерттеудің негізгі бағыттары болып табылады. Мұздықтар мен қар жамылғысы Орталық Азияның су ресурстарының қалыптасуында шешуші рөл атқарады. Мұздықтардың динамикасын, гидрометеорологиялық жағдайлардың өзгеруін және криосфералық процестерді бағалау үшін биік таулы жерлерде үнемі аспаптық бақылаулар жүргізу өте маңызды.
Ұзақ мерзімді зерттеулердің маңызды нысандарының бірі — әлемдегі ең ірі тау мұздықтарының жүйелерінің бірі — Тәжікстан мұздығының мұздық жүйесі. Г. М. Горбунов атындағы биік таулы гидрометеорологиялық станция теңіз деңгейінен шамамен 4200 метр биіктікте орналасқан. Оның орналасуы Памирдің ең биік аймақтарының біріндегі гидрометеорологиялық жағдайлар мен гляциологиялық процестер туралы тікелей және құнды деректерді жинауға мүмкіндік береді.
2025 жылы Гидрометеорология агенттігінің бірлескен экспедициясының бөлігі ретінде Горбунов станциясы қайта іске қосылды, бұл автоматтандырылған бақылауларды жалғастыру үшін қажетті негіз жасады. 2026 жылғы экспедиция бұл жұмыстың жаңа кезеңін белгіледі.
Оның негізгі міндеттері станция жабдықтарын толығымен жаңғырту, бақылау жүйесін жетілдіру және гидрометеорологиялық деректерді беруді қалпына келтіру болды.
Экспедиция барысында станция мен оның жабдықтарының техникалық диагностикасы жүргізілді, қолданыстағы датчиктер ауыстырылды және жаңа бақылау датчиктері орнатылды. Аспаптар конфигурацияланып, сынақтан өткізілді, гидрометеорологиялық бақылаулар жүргізілді және айналадағы аумақ зерттелді.
Негізгі нәтижелердің бірі станциядан Гидрометеорология агенттігінің Жедел деректер жинау орталығына бақылау деректерін беруді толық қалпына келтіру болды. Бұл аймақтағы климаттық жағдайлардың өзгеруін талдау, болжау және бағалау үшін 4200 метр биіктіктен гидрометеорологиялық деректерге тұрақты қол жеткізуді қамтамасыз етеді.
Экспедиция мүшелері станцияның, оның жабдықтарының және мұздық бетінің фотосуреттері мен бейнелерін түсіріп, биік таулы ортаны одан әрі бағалау үшін материалдар жинады.
Горбунов станциясын қалпына келтіру және жаңғырту Тәжікстан мен халықаралық ғылыми мекемелер арасындағы криосфераны зерттеу және мониторингілеу саласындағы практикалық ынтымақтастықтың маңызды үлгісі болып табылады. Гидрометеорология агенттігі, Фрибург университеті және Австрия ғылым және технология институты арасындағы ынтымақтастық ұлттық тәжірибені халықаралық біліммен, технологиямен және тәжірибемен үйлестіруге мүмкіндік береді.
Мұндай бірлескен жұмысты жүргізу Тәжікстан Республикасының 2025–2034 жылдарға арналған Халықаралық криосфералық ғылым онжылдығын жүзеге асыруға қосқан практикалық үлесі болып табылады. Бұл халықаралық бастама ғылыми зерттеулерді дамытуға, бақылау жүйелерін нығайтуға және криосфералық зерттеулер саласындағы халықаралық ынтымақтастықты кеңейтуге бағытталған.
Келесі қадам Горбунов автоматты гидрометеорологиялық станциясын халықаралық мониторинг желілеріне қосу болады. Бұл биіктікте алынған деректерді халықаралық ақпарат алмасу жүйелеріне енгізуге және аймақтық және жаһандық климаттың өзгеруін зерттеуде пайдалануға мүмкіндік береді.
Ұзақ мерзімді перспективада станцияның инфрақұрылымын толығымен қалпына келтіру және жаңғырту, оны Халықаралық биік таулы мұздықтану базасы ретінде дамыту жоспарлануда. Осылайша, Горбунов станциясы мұздықтарды, қар жамылғысын, гидрометеорологиялық факторларды және Памир криосферасының басқа да компоненттерін үнемі бақылайтын кешенді бақылаулардың тұрақты орталығына айнала алады.
Бұл қадам ұлттық криосфера мониторингі жүйесін нығайтады және сонымен бірге халықаралық ынтымақтастықты дамыту, деректер алмасу және Орталық Азия мұздықтарындағы өзгерістерді зерттеу үшін берік негіз жасайды.
Фото: Тәжікстан Республикасы Үкіметі жанындағы Қоршаған ортаны қорғау комитетінің Гидрометеорология агенттігі