Душанбе, 25 сентябр — АИ «Корвон Иттилоот». Созишҳои қаблан бадастомада миёни Тоҷикистон ва Эрон дар соҳаи энергетика аз марҳилаи музокирот ба татбиқи амалӣ гузаштаанд.

АКС: Вазорати энергетика ва захираҳои оби Ҷумҳурии Тоҷикистон. Оғози музокироти ҳайатҳои Тоҷикистон ва Эрон дар Теҳрон, 15 август.

Тавре Вазорати энергетика ва захираҳои оби Ҷумҳурии Тоҷикистон хабар медиҳад, дар охири моҳи август ба кишвар аввалин партияҳои нафти хом ва маҳсулоти нафтии Эрон ворид шуданд.

Оғози интиқоли нафти Эрон ба Тоҷикистон ҳамчун яке аз қадамҳои муҳим дар самти диверсификатсияи манбаъҳои таъми бозори дохилӣ бо ашёи хоми нафтӣ ва сӯзишворӣ арзёбӣ мешавад.

Ҳамзамон, ин интиқолҳо ба масъалаи таъмини корхонаҳои ватанӣ бо ашёи хом, пеш аз ҳама, корхонаи коркарди нафти TK-Oil дар минтақаи озоди иқтисодии «Данғара» иртибот доранд. Иқтидори лоиҳавии ин корхона солона 1,2 миллион тоннаро ташкил медиҳад.

Дар ҷараёни музокироти моҳи август дар Теҳрон ҷониби Тоҷикистон эҳтиёҷоти умумии солонаи худро ба ашёи хоми нафтӣ ва маҳсулоти тайёри нафтии Эрон то 2,55 миллион тонна муайян кард. Аз ин ҳаҷм 2 миллион тонна ба нафти хом, 300 ҳазор тонна ба сӯзишвории дизелӣ, 150 ҳазор тонна ба бензин ва 100 ҳазор тонна ба сӯзишвории авиатсионӣ рост меояд. Ҳамин тариқ, тақрибан 80 фоизи ҳаҷми пешбинишуда ба нафти хом рост меояд.

Чунин сохтори эҳтиёҷот нишон медиҳад, ки Тоҷикистон ба воридоти маҳсулоти тайёри нафтӣ маҳдуд нашуда, ҳамзамон ба ташаккули заминаи устувори ашёи хом барои коркарди дохилии нафт низ манфиатдор аст.

Барои корхонаи коркарди нафти TK-Oil масъалаи таъмини мунтазами ашёи хом аҳамияти калидӣ дорад. Корхона қаблан бо давраҳои қатъ ё нопурра истифода шудани иқтидорҳои истеҳсолӣ рӯ ба рӯ шуда буд, ки яке аз омилҳои он маҳдуд будани дастрасӣ ба ашёи хоми нафтӣ арзёбӣ мешуд.

Дар шароити роҳандозии самти нави интиқол масъалаи логистика аҳамияти махсус пайдо мекунад. Тоҷикистон ва Эрон сарҳади муштарак надоранд, бинобар ин интиқоли нафт ва маҳсулоти нафтӣ тавассути қаламрави кишварҳои сеюм, асосан бо роҳи оҳан, сурат мегирад.

Тибқи ҳисобҳои Вазорати нақлиёти Тоҷикистон, барои интиқоли ҳаҷми эҳтимолии солонаи 2,55 миллион тонна тақрибан 51 ҳазор вагони систерна лозим мешавад. Ин нишон медиҳад, ки густариши минбаъдаи интиқолҳо на танҳо ба ҳаҷми ашёи хоми дастрас, балки ба иқтидори гузарониши масирҳои нақлиётӣ, арзиши транзит ва ҳамоҳангии расмиёти логистикӣ низ вобаста хоҳад буд.

Омили дигар ба сохтори бозори дохилии Эрон марбут аст. Ба арзёбии намояндагони Иттиҳоди содиркунандагони маҳсулоти нафтии Эрон, Теҳрон пеш аз ҳама имкониятҳои содироти нафти хом ва сӯзишвории авиатсиониро дорад.

Имконияти интиқоли бензин ва сӯзишвории дизелӣ ба Тоҷикистон ба андозаи зиёд аз ҳаҷми талаботи дохилӣ дар худи Эрон вобаста хоҳад буд.

Ҷанбаҳои молиявӣ ва таҳримӣ низ аҳамияти ҷиддӣ доранд. Гузариш аз интиқоли партияҳои алоҳида ба шартномаҳои дарозмуддат мувофиқаи механизмҳои ҳисоббаробаркунӣ, тарифҳои транзитӣ, шартҳои суғурта ва дигар талаботи марбут ба интиқоли байналмилалиро тақозо мекунад.

Дар айни замон, Русия ҳамчун манбаи асосии хориҷии маҳсулоти нафтӣ барои Тоҷикистон боқӣ мемонад. Дар шаш моҳи аввали соли 2026 ба Федератсияи Русия беш аз 91 фоизи ҳаҷми умумии маҳсулоти асосии нафтии воридкардаи Тоҷикистон рост омадааст. Интиқоли маҳсулоти нафтӣ аз Русия бо шартҳои имтиёзнок ва бидуни ситонидани боҷи содиротӣ анҷом дода мешавад.

Дар чунин замина, пайдо шудани самти Эрон пеш аз ҳама аз нуқтаи назари васеъ намудани ҷуғрофияи манбаъҳои таъминот аҳамият дорад. Ҳатто агар баъзе хароҷоти логистикӣ дар ин масир баландтар бошанд, мавҷудияти манбаи иловагии ашёи хом ва сӯзишворӣ метавонад ба ташаккули низоми бештар диверсификатсияшудаи таъминоти бозори дохилӣ мусоидат кунад.

Коршиносони Клуби байналмилалии баҳсҳо ва мутахассисони соҳаи Осиёи Марказӣ таъкид мекунанд, ки устувории самти нави интиқол аз маҷмӯи омилҳо — нархи ашёи хом, хароҷоти нақлиётӣ, дастрасӣ ба инфрасохтори роҳи оҳан, шартҳои ҳисоббаробаркунӣ ва имкони ба роҳ мондани интиқолҳои мунтазам — вобаста хоҳад буд.

Ҳамин тариқ, ворид шудани аввалин партияҳои нафт ва маҳсулоти нафтии Эрон ба Тоҷикистон на танҳо як ҷараёни нави тиҷоратӣ, балки санҷиши амалии модели иқтисодии диверсификатсияи робитаҳои энергетикии кишвар низ ба ҳисоб меравад.

Рушди минбаъдаи ин самт аз он вобаста хоҳад буд, ки масирҳои интиқол то чӣ андоза устувор ва аз ҷиҳати иқтисодӣ асоснок хоҳанд буд ва то кадом андоза онҳо метавонанд иқтидорҳои коркарди нафти ватаниро бо ашёи хоми зарурӣ таъмин намоянд.

Фото: https://nournews.ir/