Душанбе, 2026-жылдын 21-октябры — Karavan Info маалымат агенттиги. 20-октябрда Душанбеде Шанхай кызматташтык уюмуна (ШКУ) мүчө мамлекеттердин өкмөт башчыларынын (премьер-министрлеринин) кеңешинин жыйыны өттү. Жыйында Тажикстан жалпы келишимдерден соода, энергетика, өнөр жай, санариптик экономика жана айыл чарба тармактарында биргелешкен конкреттүү долбоорлорду ишке ашырууга өтүүнү жактады.
Евразияда инвестиция тартууга, соода жана транспорттук тоскоолдуктарды жоюуга, мөңгүлөрдү сактоого жана суу коопсуздугун чыңдоого өзгөчө көңүл бурулду.
Тажикстан Республикасынын Премьер-министри Кохир Расулзоданын төрагалыгы астында өткөн жыйын 20-октябрда тар жана кеңейтилген форматтарда өттү. Жыйынга өкмөт башчылары жана ШКУга мүчө мамлекеттердин өкүлдөрү, Уюмдун жетекчилиги, ошондой эле анын Ишкер кеңешинин жана Банктар аралык ассоциациясынын өкүлдөрү катышты.
Саясий келишимдерден практикалык натыйжаларга чейин
Жыйынды ачып жатып, Кохир Расулзода Тажикстанга келген делегацияларды жылуу кабыл алып, өкмөт башчыларынын үзгүлтүксүз жолугушуулары көп тараптуу кызматташтыктын актуалдуу маселелерин мазмундуу талкуулоонун маанилүү механизмине айланганын белгиледи.
Талкуулардан кийин катышуучулар аткарылган иштерди жыйынтыктап, келечектеги кызматташуунун багыттарын аныкташты. Тажикстан Республикасынын Президенти Эмомали Рахмон менен болгон жолугушууда ШКУнун өнүгүү келечеги кеңири талкууланганы өзгөчө белгиленди.
Тажик өкмөтүнүн башчысы азыркы татаал эл аралык жана аймактык контекстте кабыл алынган чечимдерди ырааттуу ишке ашыруу өзгөчө маанилүү экенин баса белгиледи. ШКУнун 2035-жылга чейинки өнүктүрүү стратегиясы, Уюмдун 2030-жылга чейинки экономикалык өнүгүү стратегиясы жана Көп тараптуу соода-экономикалык кызматташтык программасы андан аркы иштердин негизи болуп кызмат кылышы керек.
Кохир Расулзода Өкмөт башчыларынын кеңешинин, министрлик жана эксперттик деңгээлдеги тармактык механизмдердин жана ШКУнун туруктуу органдарынын ортосундагы координацияны күчөтүүнү сунуштады.
Ал Мамлекет башчыларынын кеңешинин чечимдерин, саясий документтерин жана тармактык демилгелерин ишке ашыруу боюнча үзгүлтүксүз маалымат берүүнү маанилүү багыт катары белгиледи. Анын ою боюнча, мындай механизм жетишилген натыйжаларды өз убагында көзөмөлдөөгө, пайда болгон кыйынчылыктарды аныктоого жана андан ары координацияланган аракеттерди талап кылган маселелерди аныктоого мүмкүндүк берет.
Бул ыкма көп тараптуу кызматташтыктын практикалык компонентин күчөтүүнү талап кылат: натыйжаларды баалоо конкреттүү милдеттерди, мөөнөттөрдү жана зарыл болгон биргелешкен чараларды аныктоо менен коштолушу керек.
Экономика: Инвестиция, соода жана өнөр жай кызматташтыгы
Жыйындын негизги маселелеринин бири – ШКУнун экономикалык күн тартибин түзүү, анда катышуучу мамлекеттер үчүн конкреттүү долбоорлорго жана өз ара пайдага басым жасалды.
Кохир Расулзода туруктуу экономикалык өсүштү сактоого, энергетикалык коопсуздукту чыңдоого, соода тоскоолдуктарын ырааттуу түрдө жоюуга жана бажы жол-жоболорун өркүндөтүүгө андан ары көңүл бурууну сунуштады.
Ошондой эле артыкчылыктуу багыттардын катарына транспорттук жана логистикалык чыгымдарды азайтуу, өз ара инвестицияларды кеңейтүү, жаңы өндүрүш кубаттуулуктарын түзүү, өнөр жайлык кызматташтыкты өнүктүрүү жана ШКУга мүчө бардык мамлекеттердин кеңири катышуусу менен баалуулуктар чынжырларын түзүү кирет.
Тажикстан энергетика, транспорттук инфраструктура, өнөр жай, санариптик экономика жана айыл чарба тармагындагы биргелешкен демилгелерге өзгөчө кызыгат. Өкмөт башчысынын айтымында, бул багыттар экономикалык байланыштарды кеңейтүү жана узак мөөнөттүү таасири бар долбоорлорду ишке ашыруу үчүн негиз боло алат.
Бул жөн гана соода жүгүртүүнү көбөйтүү эмес, ошондой эле терең өнөр жай кызматташтыгы үчүн шарттарды түзүү, капиталды тартуу жана өлкөлөрдүн ортосундагы туруктуу экономикалык байланыштарды камсыз кылган инфраструктураны өнүктүрүү жөнүндө. Кохир Расулзода Тажикстан ШКУ боюнча өнөктөштөрүнө өз ара пайдалуу демилгелерди ишке ашыруу үчүн кеңири мүмкүнчүлүктөрдү берүүгө даяр экенин баса белгиледи.
Санариптик айыл чарбасы жана азык-түлүк туруктуулугу
Тажикстандын сунуштарында айыл чарба тармагын өнүктүрүүгө басым жасалат. Өлкө айыл чарба өндүрүмдүүлүгүн жогорулатууну, кайра иштетүү кубаттуулугун кеңейтүүнү жана жер ресурстарын рационалдуу пайдалануу үчүн инновациялык ыкмаларды киргизүүнү жактайт.
Буга байланыштуу Кохир Расулзода Тажикстандын президенти Эмомали Рахмондун ШКУ үчүн Аймактык санариптик агроэкологиялык платформа түзүү демилгесин колдоону сунуштады, ал мурда Бишкекте өткөн ШКУга мүчө мамлекеттердин башчыларынын кеңешинин саммитинде көтөрүлгөн.
Мындай платформа айыл чарба жана айлана-чөйрөнү коргоо тармактарында маалымат, илимий иштеп чыгуулар жана мыкты тажрыйбалар менен алмашууга өбөлгө түзөт деп болжолдонууда.
Иш жүзүндө санариптик өз ара аракеттенүүнү өнүктүрүү заманбап жерди башкаруу тажрыйбаларын жайылтуу, илимий билим алмашуу жана айыл чарба ресурстарын башкарууга жакшыртылган ыкмалар үчүн мүмкүнчүлүктөрдү кеңейте алат.
Айыл чарбасын өнүктүрүү сууну жана жерди рационалдуу пайдалануу маселелери менен байланышкан Тажикстан үчүн мындай кызматташтык өзгөчө мааниге ээ.
Энергетика жана климат: Жашыл өнүгүүнүн потенциалы
Энергетика тармагы кызматташуунун дагы бир стратегиялык маанилүү багыты катары аныкталды. Таза энергия өндүрүүнү өнүктүрүү үчүн олуттуу потенциалга ээ болгон Тажикстан ШКУ боюнча өнөктөштөрүн ири масштабдуу "жашыл" долбоорлорду ишке ашырууга тартууга кызыкдар.
Кохир Расулзода энергетика суу ресурстарын рационалдуу пайдалануу, мөңгүлөрдү сактоо жана климаттын өзгөрүшүнө ыңгайлашуу менен тыгыз байланышта экенин белгиледи.
Бул мамилени эске алуу менен, ал Евразиядагы мөңгүлөрдү коргоо жана суу коопсуздугу боюнча ШКУнун өнөктөштүгүн түзүүнү баштоону жана тиешелүү маселелер боюнча үзгүлтүксүз эксперттик диалог жүргүзүү мүмкүнчүлүгүн карап чыгууну сунуштады.
Суу ресурстары энергетика, айыл чарбасы жана туруктуу өнүгүү үчүн абдан маанилүү болгон аймак үчүн мындай демилгелер координацияланган мамилелерди жана узак мөөнөттүү пландаштырууну талап кылат.
Тажикстандын сунушу ШКУнун күн тартибин салттуу соода-экономикалык кызматташтыктан тышкары кеңейтип, энергетикалык коопсуздук маселелерин экологиялык тобокелдиктер жана жаратылыш ресурстарын туруктуу башкаруу менен байланыштырат.
Гуманитардык байланыштар жана илимий кызматташтык
Катышуучулар экономикалык жана энергетикалык маселелер менен катар маданий жана гуманитардык кызматташтыкка көңүл бурушту. Кохир Расулзода ШКУга мүчө мамлекеттердин музейлеринин, китепканаларынын, театрларынын жана архивдеринин ортосундагы кызматташтык тармагын өнүктүрүүнүн маанилүүлүгүн баса белгиледи. Ал тарыхый жана маданий мурастарды сактоону, эстеликтерди калыбына келтирүүнү, салттуу кол өнөрчүлүктү колдоону жана маданий байлыктарды санариптештирүүнү артыкчылыктуу багыт катары белгиледи.
Тажикстан ошондой эле билим берүү жана илимий алмашууларды кеңейтүүгө, биргелешкен изилдөө программаларын ишке ашырууга, академиялык мобилдүүлүктү өнүктүрүүгө жана эң көп суроо-талапка ээ болгон тармактарда адистерди даярдоого кызыкдар.
Бул өз ара аракеттенүү форматы экономикалык кызматташтыкты гуманитардык жана илимий байланыштар менен толуктоого, Уюмдун өлкөлөрүнүн ортосунда тажрыйба жана кесиптик билим алмашуу үчүн кошумча мүмкүнчүлүктөрдү түзүүгө багытталган.
ШКУнун Ишкер кеңеши жана Банктар аралык ассоциациясы
Тажик өкмөтүнүн башчысы ШКУнун Ишкер кеңешинин жана Банктар аралык ассоциациясынын мүмкүнчүлүктөрүнө өзгөчө көңүл бурду.
Анын пикиринде, бул түзүмдөрдүн мүмкүнчүлүктөрү конкреттүү долбоорлорду колдоого, түз ишкердик байланыштарды түзүүгө жана натыйжалуу каржылык чечимдерди табууга көбүрөөк багытталышы керек.
Биргелешкен демилгелерди ишке ашыруу үчүн саясий колдоо гана эмес, ошондой эле жеткиликтүү финансылык инструменттер да талап кылынган кырдаалда, бизнес чөйрөлөрүнүн жана банк мекемелеринин ортосундагы координация өзгөчө мааниге ээ.
Мындай өз ара аракеттенүүнүн практикалык натыйжалуулугу катышуучулардын макулдашылган артыкчылыктарды инвестициялык долбоорлорго, өндүрүштүк байланыштарга жана туруктуу каржылоо механизмдерине айландыруу мүмкүнчүлүгүнө жараша болот.
Жолугушуунун жыйынтыктары жана катышуучулардын курамы
ШКУга мүчө мамлекеттердин өкмөт башчыларынын кеңешинин жыйынынан кийин тиешелүү документке кол коюлду. Жыйындын жыйынтыгында Тажикстандын премьер-министри Кохир Расулзода жана ШКУнун башкы катчысы Нурлан Ермекбаев басма сөз үчүн биргелешкен билдирүү жасашты.
Душанбедеги жолугушуунун жыйынтыктары ШКУга мүчө мамлекеттер кызматташууну өнүктүрүүнү көздөгөн кеңири тармактарды белгиледи. Тажикстан тарабынан сунушталган демилгелер экономикалык кызматташтыкты, энергетикалык коопсуздукту, айыл чарбасын санариптик өнүктүрүүнү, илимий алмашууларды жана жаратылыш ресурстарын сактоону камтыйт.
Алардын келечектеги мааниси жетишилген келишимдердин конкреттүү долбоорлордо канчалык ырааттуу ишке ашырылышы жана катышуучу мамлекеттердин координацияланган аракеттери менен аныкталат.
Сүрөт: НИАТ «Ховар»