Имрӯз, 12 декабр, Рӯзи адабиети миллии Қирғизистон ҷашн гирифта мешавад. Ин ҷашн ба хотираи классики барҷастаи адабиет Чингиз Айтматов, ки 12 декабри соли 1928 таваллуд шудааст, бахшида шудааст.
Нависанда 12 декабри соли 1928 дар деҳаи Шекер (кантони Таласи АССР Қирғизистон, ҳоло дар қаламрави вилояти Таласи Қирғизистон) дар оилаи Торекула Айтматов ва Нагима Абдувалиева таваллуд шудааст. Падари ӯ, корманди ҳизбӣ, соли 1938 репрессионӣ шуд.Модараш дар ҷавонӣ актрисаи театри маҳаллӣ буд, сипас ташкилкунандаи ҳаракати озод кардани занони мусулмон буд, пас аз марги ҳамсараш ба ҳайси ҳисобгар кор мекард.
Соли 1948 Чингиз Айтматов зоотехникуми кӯҳҳоро хатм кард. Ҷамбуле( СССР Қазоқистон; ҳоло кӯҳҳо. Тараз, Қазоқистон), соли 1953 институти кишоварзии Қирғизистон ба номи а. К. И. Скрябина (кӯҳ. Фрунзе, ССР Қирғизистон; ҳоло донишгоҳи миллии аграрии Қирғизистон ба номи м. К. И. Скрябина, кӯҳҳо. Бишкек). Пас аз он, дар давоми се сол ҳамчун зоотехники калони институти илмӣ-тадқиқотии чорводории Қирғизистон кор кард. Соли 1956 курси олии адабиро дар Маскав хатм кард.
Ч. Айтматов нависандаи бузурги асри XX, нигаҳбони фарҳанг ва ҳимоятгари дилсӯзи гуманизм. Вай ба адабиети ҷаҳонӣ симои Қирғизистонро овард ва онро дороии маънавии инсоният гардонид, аввалин шуда дар тамоми ҷаҳон дар бораи зарурати ҳифзи арзишҳои фарҳангӣ ва эҳеи забони қирғизӣ ва фарҳанги модарӣ сухан гуфт.
Чингиз Айтматов нависандаи халқии Қирғизистон ва Қазоқистон. Лауреати ҷоизаи Ленин ва се ҷоизаи давлатии СССР, ҷоизаи Адабии аврупо ва Байналмилалии Ба номи Ҷавоҳарлал Неру. Дорандаи мукофоти олии ҳукумати Туркия барои саҳмгузорӣ дар рушди фарҳанги кишварҳои туркзабон (2007 г.). Баҳори соли 2008 Туркия раванди пешбарии Ч.Айтматовро ба ҷоизаи Нобел оғоз кард, аммо натавонист ӯ вафот кард.
Нависанда ҳанӯз дар замони зиндагиаш классики адабиети ҷаҳонӣ гардид. Вай бо забонҳои модарии қирғизӣ ва русӣ менавишт ва асарҳои ӯ бо зиеда аз 150 забони ҷаҳонӣ ба нашр расиданд.
Маҳз Ч. Айтматов соли 1980 ба шарафи қаҳрамони бузурги эпоси Қирғизии “Манас” ба фурудгоҳи “кӯдаки навзод”ном гузошт.
Аз рӯи асарҳо Ва сенарияҳои Чингиз Айтматов филмҳои бадеии “Перевал” (1961, режиссер Алексей Сахаров), “первый учитель” (1965, Андрей Кончаловский), “Джамиля” (1968, Ирина Поплавская), “Эхо любви” (1974, Болот Шамшиев), “Белый пароход” (1975, Болот Шамшиев), “Смерч” (1988, бако садиков), “Саги Пегий, ки дар канори баҳр давида Истодааст” (1990, карен геворкян) ва Ғайра.
Намоишномаҳо аз рӯи асарҳои гуногуни нависанда дар театри драмавии москва ба номи а. А.С. Пушкин, театри давлатии академии ба номи А. Юг. Ваҳтангов (Москва), театри давлатии Ҷавонон ва тамошобинони ҷавони Қирғизистон ба номи а. Б.Кыдыкеева (Бишкек), Театри давлатии академии Драмавии Қазоқистон ба номи б. М. О. Ауэзова (Алма-Ата) Ва ғайра.
Номи Чингиз Айтматовро Институти забон ва адабиети академияи Миллии илмҳои Қирғизистон, театри давлатии миллии драмаи русии Қирғизистон, гулгаштҳо дар Москва, Санкт-Петербург ва Будапешт (Маҷористон), кӯчаҳо дар Қазон, Бишкек, Остона (Қазоқистон), Тошканд (Узбекистон) ва дигар шаҳрҳо доранд.
Дар Бишкек Хона-музейи Чингиз Айтматов ҷойгир аст. Едгориҳои нависанда дар Москва, Бишкек, Чолпон-Ата ва Боку гузошта шудаанд.
Манбаъ: сайт https://caravan-info.kg/
Тарҷума бо Истифода Аз Тарҷумони Yandex